امیرمهدی وثوق ۲۰۰ مجسمه برای شهرهای ایران ساخته است 
پدر علم کتابداری کتابخانهاش را به مشهدیها هدیه کرد 
پدر علم کتابداری کتابخانهاش را به مشهدیها هدیه کرد
مریم شیعه| مقابل قفسهها میایستد و لحظهای به ردیف کتابها نگاه میکند. بعد دستش را به سمت نخستین ردیف میبرد و کتابها را یکی یکی بیرون میآورد. هر بار که جلدی از میان دو کتاب دیگر بیرون کشیده میشود، خط باریکی از غبار روی لبه قفسه باقی میماند. این قفسهها یک باره پر نشدهاند. هر کتاب در سالی متفاوت و برای نیازی مشخص به خانه آمده. بعضی جلدها هنوز ظاهر مرتب خود را حفظ کردهاند و بعضی دیگر، گوشههای ساییده، عطفهای رنگ ورورفته و ورقهای زرد دارند.
میان آنها کتابهایی هست که سال هاست تجدید چاپ نشدهاند و شاید دیگر نتوان نمونهای از آنها را در بازار پیدا کرد. جلدها را ورانداز میکند و گاهی پیش از گذاشتنشان در کارتن، چند صفحه را ورق میزند. اینها تنها ۳ هزار شیء کاغذی نیستند، صورت مکتوب پنجاه سال کار و مطالعهاند. کارتنها کنار دیوار آمادهاند. کتابها را با وسواس توی کارتنها میگذارد.
نخستین کارتن که پر میشود، لبههای آن را روی هم میگذارد و نوار چسب پهنی را از یک سویش تا سوی دیگر میکشد. بعد نوبت کارتن بعدی است. کتابخانهای که طی پنج دهه آهسته شکل گرفت، حالا در چند ردیف جعبه فشرده میشود و برای رفتن آماده است. تصمیم گرفته است آنها را از مالکیت شخصی خود بیرون بیاورد و در اختیار کسانی بگذارد که شاید برای یافتن بعضی از همین منابع، راهی دراز پیش رو داشته باشند.
مردی که در روزهای سرد۱۳۹۸ کتابها را از قفسه بیرون آورد محمدحسین دیانی است؛ استاد پیشکسوتی که از او به عنوان پدر علم کتابداری ایران یاد میشود. او کتابخانه شخصی خود را به کتابخانه مرکزی امام خمینی (ره) مشهد اهدا کرد. مجموعهای نزدیک به ۳ هزار جلد که حدود هشتصدجلد آن، منابع پژوهشی گردآوری شده طی پنجاه سال است. کتابداری برای او از ابتدا، بیش از مراقبت از چند قفسه و ثبت چند شماره؛ حرفهای بود برای کوتاه کردن فاصله میان پرسشهای انسانی و پاسخهایی که جایی در انبوه منابع پنهان شدهاند.
این کتابها حاصل پنجاه سال پژوهش و تحقیقاند و هنگام نگارش مقالهها و کتاب هایش به کار آمدهاند. انتخاب کتابخانه مرکزی مشهد بی دلیل نیست. این مجموعه تازه تأسیس شده، فضای گستردهای برای حضور مردم و پژوهشگران فراهم آورده است. دیانی میخواهد کتاب هایش در چنین فضایی دوباره به گردش درآیند؛ از دست کتابدار به خواننده برسند، روی میز پژوهشگری باز شوند و در نوشتهای تازه ادامه پیدا کنند. او همچنین امیدوار است این کار صاحبان دیگر کتابخانههای شخصی را به اهدای مجموعه هایشان ترغیب کند.
از کارخانه تا دانشگاه
محمدحسین دیانی در شهریور ۱۳۱۹ در مشهد به دنیا میآید و در سال ۱۳۳۲، پس از پایان دوره ابتدایی، به کارخانه نخ ریسی و نساجی خراسان میرود. نوجوانی که باید پشت نیمکت مدرسه مینشست، وارد محیط کار میشود. فاصله میان تحصیلات ابتدایی و مرتبه استادی دانشگاه، در زندگی او با یک جهش ناگهانی پر نشد.
این مسیر از شبهایی گذشت که پس از کار، باید دوباره به کلاس بازمی گشت. از سال ۱۳۳۹ در کلاسهای شبانه مشهد درس خواند و طی سه سال دیپلم ریاضی گرفت. روزها کار میکرد و شبها درس میخواند؛ تجربهای که بعدها میتوانست معنای آموزش را برایش متفاوت کند.
محمدحسین دیانی سالها کوشید کتابداری را از تصور ساده نگهبانی از کتابها بیرون بیاورد و آن را به علم شناخت
دوران سربازی را با درجه گروهبان یکم در سپاه دانش و در روستای گردآلود مشهد گذراند. سپس در سال ۱۳۴۵ آموزگار روستای عباس آباد، در بخش خرقان ساوه شد. پیش از آنکه کتابدار و استاد دانشگاه باشد، معلم بود. سال بعد در رشته علوم تربیتی دانشکده علوم تربیتی دانشگاه تهران پذیرفته شد؛ و در سال ۱۳۵۱، هنگامی که هم زمان در آزمون کارشناسی ارشد علوم تربیتی و کتابداری پذیرفته شد، کتابداری را انتخاب کرد. این انتخاب، مسیر بقیه زندگی او را ساخت.
به درخواست خودش به دانشگاه جندی شاپور اهواز منتقل شد. آنجا علاوه بر پذیرفتن مسئولیت کتابخانه دانشکده ادبیات، درسهای آشنایی با کتابخانه و کتابداری را به دانشجویان زبان و ادبیات فارسی آموزش داد. برای ادامه تحصیل به دانشگاه راتگرز ایالت نیوجرسی رفت و پس از دو سال و هفت ماه، با مدرک دکتری کتابداری به ایران بازگشت.
او حدود هجده سال مدیریت گروههای دانشگاهی را در دانشگاه شهید چمران اهواز و دانشگاه فردوسی مشهد برعهده داشت. از او به عنوان نخستین استاد کتابداری و اطلاع رسانی ایران یاد میشود. پایه گذاری دورههای کاردانی، کارشناسی و کارشناسی ارشد کتابداری در دانشگاه شهید چمران، شکل گیری دورههای کارشناسی ارشد و دکتری در دانشگاه فردوسی مشهد و مشارکت در راه اندازی دوره دکتری دانشگاه شیراز، بخشی از کارنامه اوست.
گردش آگاهی
دیانی سالها در تألیف کتابهای درسی و پژوهشی، نگارش مقاله، راهنمایی پایان نامهها و انتشار نشریات تخصصی نقش داشت. آثار او از مسائل بنیادی کتابداری تا شیوه پژوهش را در بر میگیرند؛ «اصول و خدمات مرجع در کتابخانهها و مراکز اطلاع رسانی»، «روشهای تحقیق در کتابداری»، «فنون پرسش کاوی و پاسخ یابی از منابع کتابخانه»، «داده پردازی برای کتابداران و اطلاع رسانان»، «شیوه بیان و تشریح مسئله در تحقیق»، «گلوگاههای پژوهش در علوم اجتماعی» و «خواندن، بهشت نخواندن» از جمله این کتابها هستند.
بخش بزرگی از نوشته هایش با نیاز کلاس و حرفه نسبت مستقیم دارند. آثاری که میخواهند به کتابدار بیاموزند چگونه پرسش را بفهمد، منبع مناسب را پیدا کند و اطلاعات را به شکلی قابل استفاده در اختیار مخاطب بگذارد.
او در سال۱۳۹۵ کتاب «خودسرنوشت حرفهای» را منتشر کرد؛ روایتی از تصمیمها و فعالیت هایش در فاصله سالهای ۱۳۳۵ تا ۱۳۹۵ و در عین حال، بخشی از تاریخ کتابداری معاصر ایران.
محمدحسین دیانی سالها کوشید کتابداری را از تصور ساده نگهبانی از کتابها بیرون بیاورد و آن را به علم شناخت، سازمان دهی و دسترس پذیرکردن اطلاعات نزدیک کند.
* این گزارش دوشنبه ۱۶ شهریورماه ۱۴۰۵ در شماره ۴۸۵۰ روزنامه شهرآرا صفحه آخر چاپ شده است.
لینک کوتاه
آوا و نمــــــای شهر
