عزاداری در سکوت هیئت ناشنوایان محله کاشانی

سکوت و سکوت و سکوت. مفهومی دیگر برایم ندارد. دنیای ناشنوایان دنیای عجیبی است. بار‌ها با ناشنوایان مختلف روبه‌رو شده‌ام، اما حضور در محفل عزاداری آنها عجیب و خاص است. وقتی قرار شد گزارشی از هیئت ناشنوایان محله کاشانی داشته باشم خواستم لحظاتی دنیایشان را تجربه کنم.

باورکردنی نیست. چشم دوختن به لب‌هایی که صدایش را نمی‌شنوی. با نگاه به دنیایی که فقط سکوت مطلق است چطور مفهوم عزاداری را معنا می‌کنند؟ چطور عاشقانه اشک می‌ریزند و به سر و سینه می‌کوبند؟ باورش برای من که از دنیای صدا، همهمه و حرف‌های دم‌گوشی آمده‌ام سخت است. بی‌شک من و امثال من ندایی که آنها در دل می‌شنوند را هرگز نخواهیم شنید.

چه سکوت معناداری اینجا حاکم است

از میدان‌شهدا به سمت میدان توحید پیاده می‌روم، سردی هوا در غروب شامگاهی بیشتر حس می‌شود، اما پیاده‌رفتن را ترجیح می‌دهم شاید برای اینکه نکند از کوچه رضوی یا همان توحید ۱۱ عبور کنم و دوباره میسر را برگردم. تابلوی کوچه رضوی را می‌بینم، از میوه‌فروشی سر کوچه سراغ مسجد امیرالمومنین (ع) را می‌گیرم که با اشاره دست داخل کوچه را نشان می‌دهد و می‌گوید که اگر کمی داخل کوچه برویم سرکوچه رضوی ۱۰، مسجد امیرالمومنین (ع) مشخص است.

داخل مسجد که می‌شوم هیچ صدایی نیست، انگار مسجد تعطیل است، اما درِ مسجد باز است و چراغ‌ها روشن و تعداد زیادی کفش که داخل کفشداری مسجد به چشم می‌خورد، همه اینها بیانگر آن است که مراسم عزاداری امام‌حسین (ع) در مسجد برپاست، اما در سکوت. از پله‌ها بالا می‌روم و داخل قسمت بانوان مسجد می‌شوم، سروصدای چند کودک توجهم را به خود جلب می‌کند، این تنها صدایی است که سکوت مسجد را می‌شکند.

یکی از زنان داخل مسجد که متوجه حضور من می‌شود با اشاره سر و دست جملاتی را پشت سرهم ادا می‌کند و من با نگاهی طولانی معنایی برای هیچ‌کدام از اشارات دست او در ذهنم پیدا نمی‌کنم و جوابی برای اشاره‌هایش ندارم. احساس می‌کنم آن چند کودک هم ناشنوا هستند که رشته افکار نقش بسته در ذهنم با کلمه «قهرم» یکی از آن کودکان از هم پاره می‌شود، کودک با مادرش با زبان اشاره صحبت می‌کند. مادرش ناشنواست. چه سکوت معناداری بر مسجد حاکم است.

اشاره‌ها معنا دارد

گوشه مسجد می‌نشینم، یکی قرآن می‌خواند یکی با کودک خود با اشاره صحبت می‌کند آن یکی هم با اشاره دست با چند نفر دیگر، انگار از حرف‌های مربوط به خودشان می‌گویند، از روزگار و زندگی و همه حرف‌هایی که ما در جمع‌های خودمانی برای گفتن بسیار داریم و من آنجا تنها کسی بودم که هیچ نمی‌دانست و نمی‌فهمید این سکوت و این اشارات دست چه معنایی دارد.

دختری جوان به من نزدیک می‌شود و با اشاره چیز‌هایی می‌گوید. من با صدایی بلند به او یادآور می‌شوم که آمده‌ام هیئت آنها را ببینم که در جواب من به گوشش اشاره می‌کند. تنها معنایی که من برای این اشاره می‌فهمم این است که از من می‌پرسد آیا من شنوا هستم؟ و من با تکان سر صحبت او را تایید می‌کنم که با این جواب دستم را می‌گیرد و با عجله من را به طبقه پایین مسجد می‌برد.

با اشاره دست او علی صالحی، مسئول فنی هیئت ناشنوایان مشهد که شنواست و می‌تواند در رابطه با کم وکیف و چگونگی تشکیل هیئت ناشنوایان مشهد برایم توضیح دهد به سویم می‌آید. با حضور صالحی آن دختر جوان با بالا بردن دست خودش از من خداحافظی می‌کند و دوباره به طبقه بالای مسجد برمی‌گردد.

از صالحی در رابطه با هیئت ناشنوایان می‌پرسم و او از جوان بودن هیئت با عمری در حدود ۶ سال می‌گوید و اینکه هنوز هیئت ناشنوایان مشهد نوپاست و در ابتدای راه خود قرار دارد.

تنها هیئت ناشنوایان در مشهد

صالحی به چگونگی تشکیل هیئت ناشنوایان اشاره می‌کند و می‌گوید: حدود ۶ سال قبل هیئت ناشنوایان مشهد توسط کلاته که خود نیز یک ناشنواست در مشهد تاسیس می‌شود، آن زمان این هیئت نخستین هیئتی بود که در کشور برای ناشنوایان تشکیل شده بود و در آن دوره هیئتی با این تشکیلات که توسط خود ناشنوایان اداره شود در کشور وجود نداشت.

وی ادامه می‌دهد: تمام اعضای این هیئت ناشنوا هستند و فقط تعدادی از اعضای اجرایی مانند من برای انجام برخی از امور به هیئت کمک می‌کنیم. مسئول فنی هیئت ناشنوایان مشهد در ادامه به فعالیت‌های این هیئت اشاره می‌کند و می‌افزاید: حالا پس از گذشت ۶ سال این هیئت دارای فعالیت‌های بسیاری در حوزه‌های فرهنگی است و این هیئت دارای نشریه داخلی است که نخستین شماره آن محرم امسال و در هشت صفحه منتشر شد.

وی در ادامه به برگزاری جشنواره امام‌رضا (ع) ویژه ناشنوایان در ایام ولادت آن حضرت در مشهد اشاره می‌کند و می‌گوید: امسال چهارمین جشنواره امام‌رضا (ع) ویژه ناشنوایان در مشهد برگزار شد و در این جشنواره مسئولان ناشنوای سراسر کشور شرکت کردند و با چگونگی وکم و کیف این هیئت آشنا شدند؛ با برگزاری این جشنواره در حال حاضر در چند استان کشور هم هیئت ناشنوایان تشکیل شده است.

حدود ۶۰۰ نفر از بهزیستی در مراسم این هیئت شرکت می‌کنند

بی‌مهری بهزیستی به هیئت ناشنوایان

اما در ادامه از کم و کیف چگونگی اداره هیئت و تامین نیاز‌های آن می‌پرسم که صالحی پاسخ می‌دهد: برای دریافت کمک و حمایت‌هایی که هر هیئتی به آن نیاز دارد به بهزیستی مراجعه کردیم که آنان با وجود آنکه سازمان تبلیغات اسلامی هیئت را به رسمیت پذیرفته است، قبول نکردند و تنها حمایت‌های سازمان تبلیغات اسلامی و خیّران، پشتوانه‌های راه هیئت است.

صالحی ادامه می‌دهد: از ۲ هزار نفر عضوی که بهزیستی در آمار‌های خود از آن به عنوان جمعیت ناشنوایان یاد می‌کند حدود ۶۰۰ نفرشان در ایامی مانند محرم و شب‌های قدر در مراسم این هیئت شرکت می‌کنند که در این راستا نبود مکان دیگری برای برگزاری مراسم ویژه ناشنوایان در مشهد و کوچک بودن محل فعلی مشکلاتی است که هیئت در برگزاری مراسم مناسب برای مشتاقان با آن دست به گریبان است.

فضای کافی نداریم

اما در ادامه به سراغ رابط فرهنگی هیئت ناشنوایان «علمدار کربلا» می‌روم که در حال نصب پرژکتور برای پخش زیارت عاشوراست. عسکری، رابط فرهنگی هیئت ناشنوایان مشهد چند سالی است که با این هیئت و مراسمش همراه است. او از چگونگی آشنایی‌اش با هیئت می‌گوید و اینکه حالا و پس از چند سالی که در این هیئت به واسطه برادر کوچکش رفت‌وآمد می‌کند زبان اشاره را به صورت کامل آموخته است. 

عسکری به مشکلات هیئت ناشنوایان مشهد اشاره می‌کند و می‌گوید: هیئت چند سالی است که پا گرفته است و در این رابطه با توجه به اینکه در مشهد هیئت دیگری برای ناشنوایان وجود ندارد، استقبال از مراسم آن بسیار قابل توجه است، اما هیئت ناشنوایان مشهد با مشکلاتی مانند کمبود فضا برای برگزاری مراسم مواجه است به‌ویژه در روز‌های تاسوعا و عاشورا با توجه به افزایش تعداد علاقه‌مندان به این مراسم مشکلات زیادی دارد.

این رابط فرهنگی ادامه می‌دهد: مشکل مسافت هم یکی دیگر از مشکلات ناشنوایان است، ناشنوایان از سراسر مشهد و از نقاط دور و نزدیک به این مکان مراجعه می‌کنند که دوری مسافت برای برخی از ناشنوایان به ویژه زنان و دختران جوان ناشنوا مشکلاتی را ایجاد می‌کند.

از عسکری در رابطه با چگونگی آشنایی او با هیئت ناشنوایان می‌پرسم که او در این رابطه می‌گوید: برادر کوچک من تنها عضو ناشنوای خانه است برای اینکه ارتباط بهتری با او برقرار کنم در کلاس‌هایی که کانون ناشنوایان برای آموزش زبان اشاره گذاشته بود شرکت کردم.

او در پایان خاطرنشان می‌کند: این هیئت راه ارتباط برادرم را با دنیای اطرافش باز کرد و شاید هنوز خیلی از ناشنوایان هستند که به همراهی خانواده‌هایشان برای آشنایی با این هیئت و باز شدن راه ارتباطات عمومی با دیگر افراد نیاز دارند.

این گزارش شنبه ۲۴ دی ۱۳۹۱ در شماره ۳۹ شهرآرامحله منطقه دو منتشر شده است.