هاشم شکوهی شاعر آیینی مشهد همیشه برای اهل بیت میسرود 
نخستین کتابخانه تخصصی امام علی(ع) در محله جنت قرار دارد 
آموزش انرژی در بستر بوستان دانش مشهد
جذابیت و تأثیرگذاری پارکها زمانی بیشتر میشود که علاوه بر جنبههای بصری، آموزش بازدیدکننده نیز در نظر گرفته شود. بوستان موضوعی دانش مشهد نمونه خوبی از نمایش محتوای علمی در پارکهای شهر است.
پارکها همواره بخش جدانشدنی در طراحی فضای شهری هستند و از دیرباز نقش مهمی در ایجاد فضای سبز و کارکرد تفریحی و زیستمحیطی داشتهاند، اما به مرور زمان کارکردهای دیگر پارکها با رویکردهایی متفاوت، توجه ویژهای را به خود جلب کرده است.
از جمله این کارکردها میتوان به کارکردهای آموزشی، تجاری و توریستی اشاره کرد که معمولا در قالب پارکهای موضوعی درنظر گرفته میشود. منطقه ۱۰ نیز به این موضوع توجه خاصی داشته و پارک موضوعی با عنوان «دانش» را احداث کرده است که به موضوع انرژی میپردازد.
اهمیت بوستانهای موضوعی
مدیریت شهری نوآور و خلاق به منظور جذب شهروندان و گردشگران درصدد ایجاد و توسعه فضاها و بوستانهای موضوعی در شهرهاست که برخی از کلانشهرها از جمله شهر مشهد نیز در سالهای اخیر با چنین رویکردی بوستانهای موضوعی را ایجاد کردهاند.
جذابیت و تأثیرگذاری زمانی بیشتر میشود که علاوه بر جنبههای بصری، آموزش بازدیدکننده نیز در نظر گرفته شود. ضمن اینکه میتواند در اقتصاد شهر نیز مؤثر باشد. ما نیز این فکر را در شهر مشهد عملی کردهایم. در میان بوستانهای موضوعی شهر، منطقه ۱۰ بوستان موضوعی دانش با محوریت انرژی احداث کرده است که نمونه خوبی با محتوای علمی در شهر است.
به گونهای که چنین کاری در هیچ جایی از کشور انجام نشده است و عنوان تجربه اول کشور را در اختیار داریم. امروزه بحث انرژی در دنیا اهمیت دارد و بیشتر چالشها نیز در این زمینه است، اما در کشور ما مبحث انرژی باتوجه به یارانهای بودن آن کمتر در بین عموم مطرح شده و بر این اساس فرهنگسازی نیز در این زمینه کمتر انجام شده است.
به همین دلیل منطقه ۱۰ تصمیم به احداث چنین پارکی گرفت. در واقع پارک دانش یکی از تجربیات جدید شهرداری در بحث امور فضای سبز است که با مساحتی نزدیک به ۵/۴ هکتار در انتهای بزرگراه امام علی (ع) نرسیده به میدان نمایشگاه واقع شده است. اجرای کار به صورت تماموقت ۲ سال زمان برد که البته کارهای قانونی و حقوقی آن مدت یک تا یک سال و نیم به زمان آن اضافه کرد.
پارک دانش یکی از تجربیات جدید شهرداری در بحث امور فضای سبز است
توجه به گردشگری در کنار آموزش
محوریت استفاده از این پارک برای دانشآموزان است، اما فضای موجود برای دانشجویان و گردشگران نیز قابل بازدید و جذاب است. به عنوان مثال المان نشتیفان خواف، بادگیری است که در زمان شاهعباس ایجاد شده و اگر فردی بخواهد این اثر باستانی را ببیند باید به آنجا برود در صورتیکه این المان به صورت یک نمونه کامل و واقعی در محل اجرا شده است؛ بنابراین محیط بوستان برای گردشگران و زائران نیز جذاب خواهد بود.
همچنین المانهایی در پارک است که برای بازدیدکننده حس نوستالوژیک ایجاد میکند. مانند انتقال آب از چاهها به سطح زمین، تلمبهدستی، آسیابهای آبی، بادگیرهای یزد و... که در پارک لحاظ شده است و میتواند برای همگان جذاب باشد. تمامی این موارد در کنار هم به وجود آمده است تا جاذبهای در حوزه گردشگری و فضای آموزشی برای دانشآموزان و دانشجویان فراهم کند.
علاوه بر المانها، نقشه ایران به صورت آبنما در قسمتی از پارک لحاظ شده است و حدیث پیامبر اکرم (ص) مبنی بر «دانش اگر در ثریا هم باشد مردانی از سرزمین پارس بدان دست خواهند یافت» به ۵۲ زبان حک شده است تا از این طریق عرق به زبان و میهن را در افراد زنده کنیم.
همچنین بازدیدکنندگان در ابتدای ورود به بوستان و قبل از بازدید در یک کلاس آموزش تئوری میبینند تا با درک بیشتری بازدید کنند. علاوه بر بحث علمی و تفریحی، فضای نشیمن نیز در این پارک طراحی شده است و افراد میتوانند در شهرهای قدیمی و باغ ایرانی که همراه با آلاچیقهایی در انتهای پارک تعبیه شده است، استراحت کنند.
برای راحتی بازدیدکنندگان مسیر جداگانه اختصاصی با پارکینگ جداگانه نیز درنظر گرفته شده است. بازدید از بوستان دانش هزینه کمی دارد و برای دانشآموزان با ۵۰ درصد تخفیف همراه است. تمامی تلاش ما بر این بوده است که بازدیدکننده به اطلاعاتش افزوده شود.
بر این اساس یک پویانمایی سهبعدی با کیفیت بسیار بالا در قالب داستان علمی، تخیلی و به مدت ۱۰ دقیقه طراحی کردهایم، دانشآموز قبل از بازدید این پویانمایی را میبیند و پس از دیدن میتواند از المانهای پارک بازدید کند و به این شکل آموزش ببیند. میخواهیم این پویانمایی را به شهرهای دیگر نیز عرضه کنیم. علاوه بر این یک کتاب راهنمای المان نیز در این زمینه نوشته شده که آماده چاپ است.
کاری نو
برای انجام این پروژه ۵/۷ میلیارد تومان هزینه شده است که نتیجه تلاش افراد زیادی است. مطالعات زیادی در اینباره انجام شد. شرکتها و مشاورانی که با ما کار کردند ایدهها و خلاقیتهای جدیدی در حوزه انرژی و دانش داشتند. علاوه بر این مجموعههای علمی مانند دانشگاه فردوسی مشهد، پارک علم و فناوری و شرکتهای دانش بنیان نیز با ما در انجام این پروژه همکاری کردند.
برای اجرای پروژه جلسات طولانی و بازدیدهای مختلفی از جاذبههای ایران و مجامع علمی مختلفی انجام شد. کسانی که در خارج از کشور از پارک بازدید میکردند از این اتفاق ابراز خرسندی میکردند و آنها نیز خواستار احداث چنین جایی در شهرهای دیگر بودند.
از آنجایی که احداث چنین پارکی در کشور با این موضوع کار جدیدی بود و شرکتهای نوبنیان میخواستند کار را برای اولین بار طراحی کنند، انجام کار سخت و سنگین شده بود. ما اطلاعات کاملی از ماشین و تجهیزات نداشتیم و به دلیل جدید بودن طرح، ایده اولی نیز نداشتیم و به همین دلیل آزمون و خطا زیاد بود و درنتیجه انجام کار زمانبر و سنگین شد، اما درنهایت با همکاری شرکتهای دانشبنیان و مجموعههای علمی، تلاش، پیگیریها و پیشبینی اعتبارات در حوزه ستادی توانستیم مجموعه خوبی در مشهد برای اولین بار اجرا کنیم.
المانها
در بوستان موضوعی دانش ۴۵ المان با محوریت انرژی ایجاد شده است. المانها و سازههای اجرا شده در بوستان را میتوان در دو قالب زمان و محتوا دستهبندی کرد. این المانها یک سناریو دارد. به این معنا که برای انسان از زمانی که درباره بحث انرژی توانسته کاری انجام دهد و اختراعی کرده تا لحظه کنونی که از انرژی استفاده میکند، سناریویی طراحی شده است.
از مرحله کشف آتش از طریق سنگ چخماق و اصطکاک و استفاده از انرژی حیوانات و آب و باد گرفته تا نحوه گرم و سرد کردن منازل قدیمی و حال که بحث انرژیهای هستهای مطرح است. تمام المانها به صورت تعاملی اجرا شده است تا بازدیدکننده ضمن بازدید با مفهوم علمی آن آشنا شود و با المان ارتباط برقرار کند.
المانها در حوزه علمی و دانش است مانند نحوه انتقال صوت، انواع آینهها و خطای دید. ضمن اینکه سعی شده است مفاهیم علمی را از طریق بازی به بازدیدکنندگان منتقل کنیم. دانشآموزان بیشتر مفاهیم درسی را به صورت کلاسمحور میآموزند، اما در اینجا از طریق بازی و ارتباط برقرار کردن میتوانند مفاهیم علمی را درک کنند. مانند یادگیری مفاهیم قرقرههای ساده و مرکب که گرچه در مدرسه به صورت فرمولی آن را یاد گرفتهاند، اما در اینجا آموزش عملی میبینند و آن را از نزدیک حس میکنند.
به طور کلی المانها ترکیبی از مباحث ویژه فیزیک، زیست و شیمی است. در این راستا سعی شده است فرایند طراحی و اجرای هریک از المانها و سازههای موجود در پارک به گونهای باشد که علاوه بر ایجاد سرگرمی، به طور ضمنی سیر تحول زمانی بهرهگیری از دانش و انرژی را به نمایش بگذارد؛
بنابراین بر اساس دیدگاه زمانی، دستیابی بشر به انرژی از سادهترین شکل ممکن تا روشهای پیچیده و نوین بدون در نظر گرفتن مرز زمانی در طی دوران در این بوستان به نمایش گذاشته شده است. علاوه بر آن، در راستای ارتقای پویایی و سرگرمی، فضاهایی برای المانهایی با محتوای متفاوت علمی و فرهنگی اختصاص داده شده است که از لحاظ انرژی مشمول دستهبندی زمانی نمیشوند.
المانهای علمی پارک دانش
پیچ ارشمیدسی و انواع شیرآلات
کاربرد: انتقال آب از سطوح زیرین به سطح بالاتر، آشنایی با نحوه کارکرد شیرآلات مختلف
روش استفاده: چرخاندن دستگیره، باز و بست انواع شیرآلات
بادگیر
کاربرد: بلندکردن بارهای سنگین
روش استفاده: کشیدن طناب
انواع قرقره
کاربرد: بلندکردن بارهای سنگین
روش استفاده: کشیدن طناب
استخراج نفت
کاربرد: شبیهسازی استخراج نفت از اعماق زمین
روش استفاده: چرخاندن متناوب گردانه
حلقه سنگی گردان
کاربرد: شبیهسازی نیروی اصطکاک و قانون پاسکال
روش استفاده: چرخاندن حلقه
نیروگاه برق- آبی
کاربرد: شبیهسازی سد و تولید برق از آب
روش کار: ذخیره شدن آب در پشت سد و جریان آن از درون توربین سبب تولید برق و روشنشدن لامپها میشود.
لولههای صوتی
کاربرد: آشنایی با نحوه انتشار صوت
روش کار: صدای ایجاد شده در مقابل سر لوله صوتی، پس از حدود نیم ثانیه شنیده میشود.
آینههای صوتی
کاربرد: آشنایی با انعکاس صوت
روش کار: بازتاب صدای یکی از کاربران ایستاده در کانون آینهها، به وسیله کاربر دیگر به خوبی شنیده میشود.
سلول فتوولتائیک
کاربرد: تبدیل انرژی تابشی به الکتریکی با سلول فتوولتائیکی
روش استفاده: نصب پنلهای سلول فتوولتائیک با زاویه قرارگیری مناسب رو به آفتاب
پریسکوپ
کاربرد: دیدن اجسامی که دیدن مستقیم آنها میسر نیست
روش استفاده: قرارگیری مقابل چشمی دستگاه
تلمبه دستی آب
کاربرد: انتقال مایعات از سطوح زیرین به سطوح بالاتر
روش استفاده: اعمال نیروی رفت و برگشتی به دستگیره تلمبه
تولید برق از موج دریا
کاربرد: شبیهسازی دستگاه تبدیل انرژی امواج دریا به انرژی الکتریکی
روش کار: حرکت مکانیکی بازوهاى پنوماتیکی به واسطه امواج ایجاد شده، باعث چرخش ژنراتور و تولید الکتریسیته میشوند.
تولید آتش به وسیله ذرهبین
کاربرد: افروختن آتش
روش استفاده: متمرکزکردن نور خورشید به وسیله عدسی در نقطه کانونی بر روی مواد قابل اشتعال
سامانه گرمایش و سرمایش از زمین
کاربرد: بهرهگیری از دمای زمین در عمق محاسبهشده برای تنظیم درجه حرارت محیط با مصرف انرژی کمتر
روش کار: آب درون لولهها از طریق تنظیمات کمپرسور نصب شده، به وسیله پمپ از اعماق زمین به محیط و برعکس به چرخش درآمده است و سپس به وسیله سیستم توزیع گرمایش و سرمایش تعبیهشده درجه حرارت محیط را به طور مطلوب تنظیم میکند.
ماکت مدیریت بهینه مصرف انرژی در ساختمان
کاربرد: آشنایی با مدیریت بهینه مصرف انرژی درساختمان و تجهیزات خانگی
روش استفاده: انتخاب و قراردادن هریک از گزینههای تجهیزات خانگی به همراه مصالح ساختمانی در محل پیشبینیشده در ماکت به وسیله کاربر و ارزیابی مصرف انرژی
دستاس
کاربرد: تبدیل انرژی ماهیچهای به انرژی مکانیکی و تبدیل گندم به آرد
روش استفاده: ریختن گندم از روزنه میانی، چرخاندن سنگ متحرک به کمک دستگیره و در نهایت تبدیل گندم به آرد
آسیاب حیوانی
کاربرد: تبدیل انرژی ماهیچهای به انرژی مکانیکی و تبدیل گندم به آرد به وسیله سنگهای آسیاب
روش استفاده: وارد کردن نیرو به اسب
آسیاب آبی
کاربرد: تبدیل انرژی جنبشی آب به انرژی مکانیکی و تبدیل گندم به آرد به وسیله سنگهای آسیاب
روش کار: آب از طریق آبشار به داخل توربین هدایت و باعث چرخش آن میشود. نیروی حاصل از آب از طریق محور و چرخدندهها به سنگ آسیاب منتقل میشود و آنها را نیز میچرخاند.
رسانایی سنج
کاربرد: آشنایی با مفاهیم انتقال و رسانایی برق
روش استفاده: تماسدادن دو دست به دو کره فلزی دستگاه
دستگاه تولید بیوگاز
کاربرد: آشنایی با فرایند تولید گاز از زباله
روش کار: زبالهتر به همراه آب به عنوان مواداولیه به وسیله همزن مخلوط میشود و پس از گذشت ۷ روز، گاز حاصل، مشعل را روشن میکند
دستگاه تولید برق از انرژی حرکتی
کاربرد: شبیهسازی تولید برق از حرکت روی سرامیکهای پیزوالکتریک
روش استفاده: حرکت و اعمال فشار بر روی صفحات
چرخ پارسی
کاربرد: انتقال آب از رودخانهها، دریاچهها یا چاهها به سطحی بالاتر
روش استفاده: چرخاندن گردونه افقی
لامپ
روش استفاده: انتخاب نوع لامپ و چرخاندن دستگیره
ژنراتور مولد برق پدالی
کاربرد: تولید برق از نیروی حرکتی و بررسی اثر سرعت رکابزدن بر تولید برق
روش استفاده: رکابزدن با سرعتهای متفاوت
گشتاور کره زمین
کاربرد: آشنایی با قوانین گشتاور و اهرمها
روش استفاده: واردکردن نیرو به اهرم از طریق کشیدن طناب به سمت پایین
خیش
کاربرد: استفاده از انرژی ماهیچهای برای شخمزدن
روش استفاده: کشیدن خیش همراه با اعمال فشار بر روی خاک
انسان نخستین و تولید آتش از سنگ چخماق
کاربرد: نمایش چگونگی تولید آتش از طریق اصطکاک
سنگهای چخماق
روش استفاده: کشیدن سنگهای چخماق بر روی یکدیگر و ایجاد جرقه
انسان نخستین و تولید آتش از اصطکاک
کاربرد: نمایش چگونگی تولید آتش از طریق اصطکاک بین قطعات چوبی
روش کار: با سابیدن یک تکه چوب بر روی تکه چوب ثابت و تولید گرما از راه اصطلاک ایجاد شده بین دو سطح، آتش به وجود میآید.
تولید انرژی به وسیله دم
کاربرد: آشنایی با ریختهگری سنتی، تولید آتش از طریق دمیدن هوا به کمک انرژی ماهیچهای
روش استفاده: انتقال متناوب هوا به داخل کوره از طریق بالا و پایین بردن دمنده چرمی، شبیهسازی فرمدهی فلزات ذوب شده درکوره با استفاده از پتک
خوراکپز خورشیدی
کاربرد: تبدیل انرژی تابشی خورشید به انرژی حرارتی
روش استفاده: متمرکز کردن نور خورشید به وسیله صفحه سهموی بر ظرف قرارگرفته روی تکیه گاه
تولید نور از ذرات کوانتومی و زیستی
کاربرد: آشنایی با انرژی زیست تابی و ذرات کوانتومی
روش استفاده: مشاهده تولید نور از طریق باکتریهای زیستی و نقاط کوانتومی
بازی با انعکاس نور
کاربرد: ایجاد رقابت بین کاربران از طریق به کارگیری قوانین انعکاس نور
روش استفاده: تنظیم نور و بازتاب آن به گیرندهها
*این گزارش چهرشنبه ۱۹ دی ۹۷ در شماره ۳۲۱ شهرآرامحله منطقه ۱۰ چاپ شده است.
لینک کوتاه
آوا و نمــــــای شهر
