هاشم شکوهی شاعر آیینی مشهد همیشه برای اهل بیت میسرود 
نخستین کتابخانه تخصصی امام علی(ع) در محله جنت قرار دارد 
خانه داوودیها میراثدار سهعمارت تاریخی است
خانه تاریخی داوودی به سبک ساختمانهای اواخر قاجار و اوایل دوره پهلوی اول به دوبخش اندرونی و بیرونی تقسیم میشود که راه ورود به آنها از هم جداست. حیاط سرا در مرکز قرار گرفته و سهبنا در اطراف آن سربرافراشتهاند.
خانه داوودیها ۲۰ آذر سال۱۳۷۹ با توجه به معماری ویژه آن که به دوره پهلوی اول میرسد، به شماره۲۹۱۸ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید. این بنای تاریخی در ضلع جنوبی خیابان توحید و بین توحید ۴ و ۶، کنار مسجد جعفری به شماره پلاک۲۱۶ واقع شده است.
مساحت خانه ۴۱۷ مترمربع و زیربنای آن ۵۲۶ مترمربع گزارش شده است. قرارگرفتن ساختمانهایی در دوطرف بنا باعث شده تنها یک نما ازطرف خیابان توحید قابل رویت باشد و سایر نماهای خانه تنها بهواسطه حضور در حیاط مرکزی مشاهده شود. خانه داوودیها در دو طبقه ساخته شده است و در سه جبهه شمالی، شرقی و غربی آن ساختمان وجود دارد.
درواقع سهساختمان در یک عمارت واحد قرار گرفته است که بهوسیله پلههایی با هم درارتباط هستند. در این میان به سبک ساختمانهای اواخر قاجار و اوایل دوره پهلوی اول خانه به دوبخش اندرونی و بیرونی تقسیم میشود که راه ورود به آنها از هم جداست. علاوه براین، کاملا حیاط سرا در مرکز قرار گرفته و سهبنا در اطراف آن سربرافراشتهاند.
هشتی: با عبور از در، به دالان ورودی که هشتی یا کریاس نام دارد و مستطیلشکل است، وارد میشویم. کاربری هشتی، توقف کوتاه و انتظار و تقسیم فضا برای ورود به سهبخش خانه است. در این فضا، راهپلهای مهمانان را به طبقات بالای عمارت شمالی که ویژه آنهاست، هدایت میکند؛ بدون اینکه به بخش اندرونی خانه وارد شده باشند. پلههایی هم بهسمت شرقی خانه که انبار مغازههاست، وجود دارد. از سویی نیز میتوان به حیاط وارد شد.
در برخی موارد شکل هندسی هشتی، هشتضلعی است، اما این نام به مفهوم عدد هشت نیست؛ چنانکه هشتیهایی بهشکل مربع و اشکال دیگر نیز داریم. هشت یعنی چیزی که از فضای داخلی خانه بیرون آمده و تنها عنصر و فضای خانه است که با بیرون ارتباط دارد.
تزیینات نمای قسمت شمالی بنا: تزیینات آجری، چراغدان، کتیبه آجری بالای پنجره، رخبام
بخش شرقی بنا: این قسمت در یک طبقه و دارای کاربری خدماتی ازجمله آشپزخانه، انبار، سرویس بهداشتی و سرویس پله برای ارتباط با قسمت شمالی بناست. در این ساختمان تزیینات آجری بهصورت خفتهراسته بهکار رفته است.
حیاط:عنصر اصلی حیاط خانه داوودیها، باغچه و حوض آب است. حیاط با آجرهایی در اندازه ۴ *۱۸*۱۸ سانتیمتر کفپوش شده است.
ورودی بنا: ورودی بنا تنها نمایی است که از خیابان قابل مشاهده است. این نما شامل بخش تجاری و مسکونی میشود. قسمت تجاری، نمایی با پوشش فلزیکرکرهای دارد که بهجز یکی از مغازهها بقیه بدون استفاده مانده است. تزیینات این بخش، از آجر و کاشی است.
طبقه همکف شمالی: این قسمت، بخش تجاری بناست و راه ورود به آن از بخش بیرونی عمارت.
طبقه اول شمالی: این بخش دارای اتاقهای متعدد برای پذیرایی از مهمانهاست. در این اتاقها تزیینات چشمگیری در مقایسه با دیگر اتاقها دیده میشود؛ ازجمله تزیینات سقف، گچبری، چراغدان، طاقچه و شومینه گچبری رنگآمیزیشده.
طبقه همکف غربی: این بخش دارای دو اتاق است؛ اتاق حوضخانه که حدود یکمتر پایینتر از سطح حیاط است و حوضی در وسط اتاق قرار گرفته است. اینجا در قدیم بخش تابستاننشین ساختمان داوودیها بوده است. در حال حاضر از این اتاق بهعنوان آشپزخانه استفاده میشود. اتاق کناری آن نیز کاربری انباری دارد و با پلههایی به دالان ورودی خانه میرسد.
طبقه اول غربی: این بخش دارای دو اتاق نشیمن و پذیرایی بوده و در حال حاضر کاربری آن مسکونی است. وجود راهپلههایی در دوسوی این اتاقها، دسترسی به زیرزمین را میسر میکند.
تزیینات نمای غربی بنا: آجرکاری، کاشیکاری، رخبام، کتیبه آجری بالای پنجره
خانه داوودی، محفوظ از تغییرات احتمالی
باتوجهبه درگذشت ابراهیم داوودی خباز صاحب این سرای تاریخی و اهتام ویژه او برای حفظ بنا، با کارشناس سازمان میراث فرهنگی درباره آینده این بنا و اطلاعات مربوطبه مرمت آن گفتگو کردیم.
مدیر پایگاه میراث فرهنگی بافت تاریخی پیرامون حرم امام رضا (ع) ابتدا درباره شرایط ثبت خانههای قدیمی در فهرست آثار ملی اینگونه میگوید: در ثبت بناها یا مکانها و محلهها فقط قدمت اهمیت ندارد؛ بلکه اتفاقها و وقایع مهم تاریخی که در آن بنا، کوچه یا محله روی داده نیز حائز اهمیت است.
از طرفی معماری ویژه بنا نیز که به تایید نظر کارشناسان میراث فرهنگی میرسد، میتواند دلیلی بر ثبت خانه شود. چنانکه معماری ویژه خانه داوودی، واجد ارزش شناخته شده و دلیل ثبت آن در فهرست آثار ملی بوده است؛ ارزشهایی که در کاشیکاری، آجرکاری و گچبریهای این سرا میتوان مشاهده کرد.
وفا ثابتی میافزاید: بدینترتیب نخستین اقدام ما برای ثبت آثار و بناها در فهرست آثار ملی، بررسی و شناسایی دقیق اثر است. آثاری که باید تعیین حریم شود. در این زمینه «طرح حریم جامع» مربوط به بافت مرکزی مشهد در حال اجراست.
این مقام مسئول ادامه میدهد: یکی از دلایل مهم ثبت بناهای تاریخی و حفظ آنها از تخریب، حس تعلق خاطری است که شهروندان از زندگیکردن درکنار این بناها یا بازدید از آنها بهدست میآورند. وجود چنین بناهایی باعث وابستگی و جذبشدن شهروندان به محیط زندگیشان میشود. در این میان، میراث فرهنگی بهکمک شهرداری و اداره کل شهرسازی از یافتن خانههای قدیمی واجد شرایط ثبت استقبال میکند و البته موظف به انجام آن است.
«میراث فرهنگی در سال۱۳۹۰ با تامین اعتبار ۳۰ میلیونتومان، به مرمت خانه داوودی پرداخت.»
مدیر پایگاه میراث فرهنگی بافت تاریخی پیرامون حرم امام رضا (ع) با بیان این مطلب میگوید: این اقدام در قالب طرح «حمایت از مالکان و بهرهبرداران قانونی آثار تاریخی» انجام شد که باید بهصورت مشارکتی ۵۰ درصد با صاحب بنا صورت میگرفت، اما ازآنجاکه سال اول اجرای آن بود، مشارکتی از آقای داوودی نگرفتیم. دراینمیان، هر مالکی که بنایی باارزش دارد میتواند درقالب این طرح با مشارکت سازمان میراث فرهنگی به مرمت بنای خود بپردازد.
این مسئول درباره شرایط بازدید از خانه تاریخی داوودی نیز اظهار میکند: با رضایت صاحبان خانه و درصورتیکه کسی در آن سکونت نداشته باشد، میتوان شرایط بازدید را فراهم کرد.
ثابتی همچنین باتوجهبه درگذشت آقای ابراهیم داوودی و انتقال خانه به وارثان آن، درباره حفظ خانه از گزند تغییرات احتمالی تصریح میکند: امکان مداخله صاحبان فعلی خانه برای تغییر کاربری یا تعمیرات در آن وجود ندارد و هر اقدامی باید بهصورت قانونی و ازطریق مجوز شهرداری انجام بگیرد. بدینترتیب شهرداری با استعلام از میراث فرهنگی و گرفتن نظر ما اجازه تغییر کاربری یا هر اقدام دیگری را به صاحبخانه خواهد داد.
ثابتی همچنین از پایش خانههای تاریخی توسط یگان حفاظت سازمان میراث فرهنگی خبر میدهد: این یگان بهصورت مستمر در بافتهای تاریخی حاضر میشود و تمام اتفاقات و تغییرات احتمالی در بناها را بررسی میکند و گزارش میدهد.
*این گزارش شنبه ۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۴ در شماره ۱۵۰ شهرآرا محله منطقه یک چاپ شده است.
لینک کوتاه
آوا و نمــــــای شهر
