«ذوالفقار مهندس» در سال ۱۲۸۴ قمری یک نقشه از شهر مشهد کشیده که جزئیات بسیار زیادی از وضعیت ساختاری حرم و محیط شهری اطراف آن ارائه میدهد. او اولین ایرانی است که نقشه شهرهای کشور را ترسیم کرده است.
بست خیابان آیتالله شیرازی سال۱۳۲۹ شمسی و در عهد نیابت تولیت محمود بدر همزمان با تعمیر و مرمت بست پایین و پوشیدهشدن روی نهر بازسازی شد. پس از آن نیز چند دوره شکل آن تغییر کرد.
بعد از اینکه فرمانروای صفوی رضایت تعدادی از علمای جبلعامل را برای هجرت به ایران و توسعه علوم اهلبیت (ع) بهدست آورد، نام ۱۰ تن در تاریخ حرمرضوی بهعنوان خانه ابدی ثبت و ضبط شدهاست.
رمضانعلی شاکری کتابشناس و کتابدار مشهدی سالها ریاست کتابخانههای «آستان قدس رضوی» و «فرهنگ و هنر مشهد» را برعهده داشت. کوچکترین اتفاقهای اطرافش برای او یک سند تاریخی بود.
کار اعتراضات مردمی به تغییر لباس با ورود «شیخ محمدتقی بهلول گنابادی» به مشهد و مسجد گوهرشاد، حسابی بالا میگیرد و به درگیری مردم و قوای نظامی منجر میشود.
در نخستین رای محکمه دیوان حرب قشون شرق، با سختگیریهایی که سرهنگ خلعتبری به خرج میدهد، ۹ نفر از ۲۷ نفر بازداشتشده در زندان شهربانی به اعدام محکوم میشوند.
هنوز دقایقی از نیمهشب نگذشته بود که ماموران با تمام توان به مسجد حمله میکنند. اینگونه بود که از همه طرف به متحصنان در مسجد گوهرشاد حمله شد تا یکی از سیاهترین روزهای دوران حکومت پهلوی اول رقم بخورد.
«دارالذکر» و رواق مجاورش «دارالعزه» که با ۷۵ مترمربع کوچکترین رواق حرممطهر هم هست، روزگاری مدرسه علمیهای بود که به مدرسه «علینقیمیرزا» شهرت داشت؛ مدرسهای که فعالنشده، متروکه شد!
مشهد قدیم از چهار محله اصلیِ پایین خیابان، بالاخیابان، عیدگاه و چهارباغ تشکیل میشده است که عموم هیئتهای عزادار در روزهای تاسوعا و عاشورا از این محلات حرکت میکردند و مقصد همه آنها به حرم ختم میشد.
تاکنون ۹ طومار زیارتی در کتابخانهها، موزهها و مجموعههای خصوصی بهدست آمده و در این میان طومار آستانقدس بهعنوان سومین طومار زیارتی خطی جهان یک سفرنامه تصویری از مکه تا مشهد است.
محمدحسین اسلامی درباره عشق پدرش به اهلبیت (ع) میگوید: هنر ماندگار پدرم در حرم فقط بخشی از علاقه او به ائمه (ع) است. او شاعر آیینی بود و شعرهای زیادی برای مناسبتهای مختلف و برای ائمه (ع) سروده است.
درست از ۳۵ سال پیش که همسر اول قمرخانم بهخاطر جدایی از او، فرزند ششماههاش را میگیرد و بعد از مدت کوتاهی او را در حرم میگذارد، دنیای این مادر دنیای فراق و انتظار شده است.
نزدیک بودن بقعه امامزاده سید محمد به حرم مطهر رضوی این مکان زیارتی را به پاتوق زائران تبدیل کرده است.
گلخانه شهرداری منطقه ثامن با گلهای رنگارنگ و درختچههای متنوعش، سالهاست خانه دوم علی محمدپور، جانباز سیدرصد اعصابوروان است، مأمنی سرشار از آرامش که حاصل دسترنج خودش در ۲۱ سال گذشته است.
دفن اموات در جوار بارگاه منور رضوی میتواند قدمتی به طول ۱۲۰۰ سال داشته باشد و شواهد تاریخی مربوط به آن، حدود هزار سال قدمت دارد. بعد از دفن پیکر مطهر امامرضا(ع)، این مکان بهعنوان یکی از مهمترین اماکن مذهبی شرق ایران موردتوجه قرار گرفت.
سیسال از زمانیکه رضا صادقزادهیزدی همراه همسایهشان راهی سفر شد تا کمکش آینهکاری کند، میگذرد. همین اتفاق او را پایبند این هنر کرد و تجربههای گوناگونی از آینهکاری در حرمین معصومین(ع) بهدست آورد. او جزو آینهکاران حرم رضوی نیز هست.
مقبره شیخ محمدالمقتدی کارندهی که با نام «مقبره پیر پالاندوز» شهره است، در بخش شمال شرقی حرمرضوی قرار گرفته و پیکر شیخ بزرگ طریقت ذهبیه در همین بنا به خاک سپرده شد.
خدمت در کشیک سوم، میراث اجدادی خاندان باغدار حسینی است. میگوید: خدمت موروثی یعنی اجداد ما در ازای چیزی که بخشیدند، فراشی حرم در کشیک سوم را گرفتند.
این خاطره ۳۵ سال پیش در حرم برای حاج خلیل یداللهی اتفاق افتاد. مردی مقابلم ایستاد و چیزی در کف دستم گذاشت. مشتم را باز کردم و دیدم ژتون غذای حضرت است؛ آن هم درست برای چهار نفر، به اندازه اعضای خانواده.
دعوت شده بودم!
مرد بدون اینکه کلام دیگری بگوید، در بین جمعیت ناپدید شد و حاجخلیل که در بهت و شوک بود، مشتش را باز کرد و دید ژتون غذای حضرت است؛ آن هم درست برای چهار نفر، به اندازه خانوادهاش: «اشک در چشمانم حلقه زده بود. نمیتوانستم باور کنم. انگار آقا از سبزوار دعوتم کرده بود تا شب میلادش مهمانش باشم.»
که
حرم رضوی در جریان سیل سال ۱۳۳۳ از آسیب مصون نماند. این سیل که در ویرانگری کم از سیل سال ۱۳۲۹ نداشت، نهفقط به مناطق گوناگون شهر خسارتهای سنگین وارد کرد و به محدوده ساختمانها و تأسیسات حرم رضوی هم وارد شد.