باتوجهبه اینکه سنگ قبرهای یافتشده در اطراف گنبد سبز، مربوط به قرن هشتم و نهم قمری هستند، چنین بهنظر میرسد که باید کاربری گورستان را برای گنبدسبز و اطراف آن، معطوف به همان دوره بدانیم.
حلوائی از روستاهای قدیمی شمال شرق مشهد محسوب میشود که امروزه تقریبا وارد محدوده شهری شده است. وجه تسمیه آن معلوم نیست. واژه «حلوا» معمولا به معنای شیرینی گرفته میشود.
حدود شصتسال پیش، زمینهای خیابان قائم۸ برای کارگرهای شهرداری قطعهبندی شد. معبر ابتدا شصتمتری بود و پر از زمینهای رهاشده. از همان ابتدا این معبر به نام قائم (عج) نامگذاری شد.
سیدعلی خراشادیزاده تعریف میکند: آنزمان دومغازه بیشتر در کوچهمان نبود. یکی مغازه حاجصفر موتورساز و دیگری علیآقا بقال. همیشه مقابل مغازه حاجصفر دروازه فوتبالمان به راه بود. او با بازی ما مشکلی نداشت.
مسجد اماممحمدباقر (ع) در طبرسیجنوبی ۳۸ بزرگترین بنای مذهبی این محدوده است که ۶ دهه پیش ازسوی واقف خیراندیش، غلامحسین بالندری، احداث و ۱۰ سال پیش با کمک اهالی، تجدید بنا شد.
قصه خیابان دانشگاه را باید از زمانی دنبال کرد که آستانقدس تصمیم به ساخت و امتداد خیابان کوهسنگی گرفت؛ مسیری که ساختمانهای مهمی مانند سینما هویزه، تالار ابنسینا و ساختمان دانشگاه علومپزشکی در آن جا گرفتهاند.
خیابان قائم۲۸ معبری کوتاه در محله کوی دکتراست که از یک سمت به خیابان قائم (عج) و از سمت دیگر به خیابان سناباد۳۸ و ۴۰ میرسد. اینجا یکی از خیابانهای پرتردد این محدوده محسوب میشود.
مهدی نوروززاده میگوید: مسجد قائم (عج)، قدیمیترین مسجد محله، با دست خیران محلی ساخته شد. اوایل دهه ۷۰ که تازه به اینجا آمده بودیم، در زیرزمین مسجد، ورزش باستانی کار میکردم و پسر کوچکم، علیرضا را میآوردم تا مرشدی یاد بگیرد.
حاجمحمد اعتمادی هفتاد سال از عمرش را همینجا گذرانده است و وجببهوجب کوچه را بهنام آدمهایی که در آن زیستهاند، میشناسد، حتی حالا که چشمهایش کمسو شده است و بهسختی میتواند جایی را ببیند.
غلامرضا بلخاسب میگوید: خانه ما سیصدوهفتادودوسه متر است و در کوچهباغ حسنخان که حالا اسمش شده حاجی حسنیکارگر، یکی از بزرگترین خانهها بود. پدرم وقتی از یزد به مشهد آمد، این خانه را از احمدیانیزدی خرید.
فرهنگ ۳۰ معبری فرعی در محله دانشجوست که از بولوار فرهنگ تا حاشیه وکیلآباد کشیده شده است و به نام «پرورش» شناخته میشود. بخش عمده اراضی این معبر متعلق به فرهنگیان است.
استادیوسفی ۱۲ معبری در محله شاهد است که از سمت دیگر به خیابان شاهد ۶۱ میرسد. این محدوده تا سال ۱۳۶۰ جزو محدوده شهری نبوده است و پس از آن کمکم وارد بافت شهر شد.
نگهبانان حصار و باروی شهر نخستین ساکنان کوچه «توحید۲۶» بودند.
امروزه نام دستجرد برای مشهدیها شناختهشده نیست و حتی بسیاری از آنها نمیدانند که روی اراضی این مزرعه یا روستای قدیمی سکونت دارند. یاقوت حموی در کتاب «معجمالبلدان» نوشته: «دهکدهای در نوغان توس است و آن را دستجرد میگویند.»
محمدحسین خوشنویس هرموقع از معابر محله جنت عبور میکند، باورش نمیشود که در مدت کمتر از چهلسال، خیابانهای محلهشان اینقدر تغییر کرده باشد. او همه دوران کودکی و نوجوانی، مکبر مسجد امامحسین (ع) بوده است.
محمد فلاحی از نوجوانی تا همین چندسال پیش بنّا بود و دیوارهای خیلی از خانههای محله رضائیه با دستان او رجچینی شدهاست. او در هفتادسالگی خاطرات محله را بهخوبی به یاد دارد.
محمدرضا جهان که آن موقع ششساله بود، در خاطرش هست که وقتی خانهشان ساخته میشد، اطرافش بیابان بود. نه از بولوار معلم خبری بود و نه بقیه معابر منطقه ۱۱. به این محدوده که نه آب داشت و نه برق، «بیرون شهر» میگفتند.
اینجا کلاتهسرهنگ است که اداره راه و شهرسازی مدعی است زمینهایش بخشی از سند چندینهکتاری این اداره است و در طرح تفصیلی جدید باید فضای سبز شود. خدماتدهی به این بخش از شهر لنگ مانده است.
مجتمع مسکونی پردیس و شهید رفیعی تنها شهرکهای مسکونی محله ولیعصر است. وجه تسمیه نام محله، وجود پادگان ولیعصر(عج) سپاه پاسداران است که سهم زیادی از کاربری اراضی این محله را در اختیار دارد.
با تشکیل شرکت تعاونی نیروهایی ارتش در سال ۱۳۵۶ در محدوده محله نیروی هوایی، اراضی آن به مرور زمان در اختیار کارکنان نیرو هوایی ارتش قرار گرفت. وجه تسمیه محله نیز به سکونت افسران نیروهای هوایی بازمیگردد.