«شاه‌حسین‌گویان» عزداری به سبک آذربایجانی‌های مقیم مشهد

جوانی کتیبه دست‌نوشته چرمی را که بر روی علمی نصب شده، بر دوش می‌گیرد و در جلوی هیئت به راه می‌افتد. جمعیت سیاه‌پوشی که انتهایش مشخص نیست، پشت سرش حرکت می‌کنند. با نوحه‌خوانی، عزاداری شروع می‌شود و همه شمشیرها بالا می‌روند... این مراسم یکی از آیین‌های احیا‌کننده بعضی از وقایع و رویدادهای عاشورا و بیان‌کننده مصائب اهل‌بیت(ع) و نیز وفای اصحاب امام حسین(ع) در شب عاشوراست.

مطلب مرتبط عزاداری به سبک آذری‌های مشهد

شاه حسین‌گویان

یکی از این مراسم به نام شاه‌حسین‌گویان مربوط به هیئت منتظران بقیه‌الله (عج) متعلق به آذربایجانی‌های مقیم مشهد است. در این مراسم اعضای شرکت‌کننده در شب‌های دهه اول محرم شمشیر به دست، فاصله خیابان امام رضا (ع) ۲۸ در محله عنصری مشهد را تا حرم مطهر را با همراهی ذاکران اهل‌بیت (ع) می‌پیمایند که با استقبال زیادی از سوی مردم روبه‌رو می‌شود و نگاه کنجکاوانه و البته پر از اشک آنان را به همراه دارد. به سراغ این هیئت و پیش‌کسوتان آن می‌رویم تا از چگونگی اجرای مراسم آن در این ایام آگاه شویم.

در این مراسم عزادارن شمشیر به دست، فاصله خیابان امام رضا(ع) ۲۸ تا حرم مطهر را با همراهی ذاکران اهل‌بیت (ع) می‌پیمایند

شب اول محرم

در قدیم، از شب بعد از عید غدیرخم این مراسم در آذربایجان برگزار می‌شد، اما هم‌اکنون از دو شب مانده به ماه محرم آغاز می‌شود و آذربایجانی‌های مقیم در منطقه ما از شب اول محرم این مراسم را انجام می‌دهند.

حاج آقا ایوب افسری از پیش‌کسوتان این هیئت درباره این مراسم با اشاره به کتیبه‌ دست‌نوشته چرمی که بر روی علمی نصب شده و بر دوش جوانان درجلوی هیئت در حال حرکت است، می‌گوید: این مراسم مربوط به یکی از وقایع شب عاشوراست و هرسال به‌ویژه در استان آذربایجان شرقی انجام می‌شود و از مهم‌ترین مراسم عزاداری است.

امتحان وفاداری

او که به نوعی رهبری این هیئت را به عهده دارد، در ادامه می‌افزاید: این روایت از «نافع‌بن‌هلال» نقل شده که در شب عاشورا شنونده گفت و شنودی میان امام حسین (ع) و حضرت زینب (س) بوده است. حاج‌ایوب می‌گوید: در این روایت آمده است که حضرت زینب (س) با نگرانی از برادر خود درباره یاران و امتحان وفاداری آنان در روز عاشورا و نبرد با کوفیان می‌پرسد. به دنبال این موضوع نافع به محضر حبیب‌بن مظاهر می‌رود و ماجرا را با او در میان می‌گذارد و در مورد اطمینان‌بخشیدن به اهل حرم برای وفاداری و آرام کردن اهل‌بیت (ع) چاره‌جویی می‌کند.

حبیب هم یاران امام را جمع می‌کند و آنها با شمشیر‌های برهنه و لبیک‌گویان به دور خیمه‌های اهل بیت (ع) حلقه می‌زنند تا وحشت و نگرانی را از اهل حرم دور کنند و اعلام دارند که تا ما زنده‌ایم، نخواهیم گذاشت دشمنان به خیمه‌های حرم نزدیک شوند.

حاج‌آقا افسری با اشاره به استناد این روایت در کتاب‌های «دمعه‌الساکبه» (صفحه ۲۹۱) و «مقتل مقرم معالی‌السبطین» (جلد یک صفحه ۲۱۰) بیان می‌کند: این عزاداری با عنوان «شاه حسین‌گویان» هر ساله در این ایام برای تجدید بیعت با امام حسین (ع) و حضرت بقیه‌الله (عج) برگزار می‌شود.

حرم رفتن

جوانان هیئت منتظران بقیه‌الله(عج) علم‌های عزاداری را در جلوی هیئت حمل می‌کنند و پیش‌کسوتان هیئت و دیگر جوانان شمشیر به دست، لبیک‌گویان در گرداگرد خیمه‌های سبزی که به نام اهل‌بیت‌(ع) مزین شده، حرکت می‌کنند.

گاهی فارسی و گاهی هم آذری نوحه‌خوانی می‌کنند؛ ذکر نام حسین (ع) آن هم به لهجه شیرین آذری جمعیت زیادی را در معابر با چشم‌های اشک‌آلود خیره خود می‌کند. مسافرانی از محل اقامت خود خارج می‌شوند تا این هیئت را همراهی کنند و زمان زیادی طول نمی‌کشد که هیئت ۱۰۰ نفره به بیش از ۳۰۰ نفر می‌رسد و مردمی دیده می‌شوند که سینه‌زنان هیئت را تا حرم همراهی می‌کنند.

*این گزارش سه شنبه، ۷ آذر ۹۱ در شماره ۳۲ شهرآرامحله منطقه ۷ چاپ شده است.