زندگی نبات‌فروش محله عامل همیشه شیرین است

شاخه نبات من را همیشه یاد عروسی می‌اندازد. نمی‌دانم چرا. شاید دیدن آن بلور‌های شیشه‌ای شیرین آدم را ذوق زده می‌کند و شادی را یادآور می‌شود. امروز دوباره یاد کودکی‌ام افتادم. یاد روز‌هایی که دیدن شاخه نبات ذوق زده‌ام می‌کرد. این حس وقت دیدن حجم زیادی نبات در مغازه آقای محمد قلی زاده به من دست داد.

طعم خاطره انگیز نبات

شیرینی نباتی که از ظرف بزرگ مسی به دستم داده تا طعمش را بچشم گلویم را قلقلک می‌دهد، نخستین بار است که درست کردن نبات را از نزدیک می‌بینم، اصلا فکر نمی‌کردم درست‌کردن یک شاخه نبات چهار روز زمان لازم داشته باشد! حتی نمی‌دانستم که از خرده‌ریز‌ها و شیره نبات، آب‌نبات درست می‌کنند.

بهتر است در ابتدا بگویم چطور شد که به سراغ «قلی زاده» رفتم. بار‌ها از مقابل این نبات‌فروشی رد شده بودم. اما مانند امروز این‌قدر نظرم را جلب نکرده بود. قلی زاده، نبات فروش قدیمی محله عامل به گفته خودش نزدیک به ۳۰ سال با عشقی خاص در محل کارش حاضر شده و به کار تهیه یکی از سوغات‌های مهم مشهد یعنی نبات مشغول است.

در مقابل مغازه زیر سایه درخت نشسته و نخ‌های سفید را به دو طرف دیگ بزرگ مسی می‌چسباند، این کارش برایم جالب است. از او می‌پرسم برای چه این‌کار را انجام می‌دهید و او می‌گوید: دیگ را برای تهیه نبات آماده می‌کنم، شیره نبات که آماده شد آن را داخل دیگ می‌ریزم و پس از چند‌روز نبات آماده می‌شود.

مراحل ساخت نبات

کارش را تمام می‌کند و وارد مغازه می‌شود، من نیز با او همراه می‌شوم و سعی می‌کنم مراحل ساخت نبات را پیگیری کنم. گوشه‌ای از مغازه تنوری به‌چشم می‌خورد که شعله‌های آتش از آن زبانه می‌کشد، با او به‌سمت کوره می‌روم. مقداری آب و شکر را از درون ظرفی به داخل دیگ داغ و جوشان می‌ریزد، دیگی که وقتی به آن نزدیک می‌شوی از شدت حرارت صورتت گُر می‌گیرد. قلی زاده هر روز باید روی این دیگ شربت نبات خم شود و به پیشرفت درست کار نظارت کند.

حدود ۱۵ دقیقه کارش طول می‌کشد. گاهی خم می‌شود و مواد دیگ را به هم می‌زند و گاهی شربت را به آن اضافه می‌کند. درجه جوشش دیگ بر ۱۱۴‌تا ۱۱۵‌درجه سانتیگراد تنظیم شده است که پس از جوش آمدن، شیره نبات را داخل همان ظرف‌های نخ‌کشی شده خالی می‌کند.

هنگامی که سرش کمی‌خلوت‌تر می‌شود از او می‌پرسم، آن قدیم‌ها شاخه نبات را در چه اشکال و قالب‌هایی درست می‌کردید، می‌گوید: آن دوران که شما به آن می‌گویید قدیم، ما کاسه‌نبات درست می‌کردیم که امروزه خریدار ندارد. با خنده و شوخ‌طبعی ادامه می‌دهد: آن زمان وسایل کارمان فقط یک کاسه بود، مثل امروز نبود که شیره نبات را از این ظرف به آن ظرف بریزیم.

درست‌کردن یک شاخه نبات چهار روز زمان لازم دارد، از خرده‌ریز‌ها و شیره نبات، آب‌نبات درست می‌کنند

تولید ۴۰۰ کیلو نبات در روز

از او می‌پرسم تولیدتان در روز چقدر است که می‌گوید: روزانه ۴۰۰‌کیلو شکر، آب می‌کنیم. خدارا شکر کاروبارمان خوب است. او ادامه می‌دهد: نبات علاوه براینکه سوغات مشهد است مصارف دیگری نیز برای مردم دارد و می‌توان گفت همیشه مشتری داریم و هر چقدر تولید کنیم باز‌هم کم است.

از او می‌خواهم در مورد خاصیت نبات بیشتر برایم بگوید و بیان می‌کند: نبات خاصیت درمانی دارد و همه می‌دانند که خوردن نبات برای دل‌درد موثر است.

شاخه نبات؛ شیرینی زندگی

تعبیر جالبی از نبات دارد و می‌گوید: شاخه‌نبات به شیرینی زندگی معروف شده که اکنون نیز طبق رسوم، زندگی‌های مشترک با شاخه‌نبات آغاز می‌شود؛ شاخه‌نباتی که آن را با قالب‌ها و اشکال مختلف درست می‌کنیم. از او می‌پرسم: در تولید نبات هم نوآوری وجود دارد که می‌گوید: بله، حتما وجود دارد، در گذشته فقط یک نوع نبات آن هم نخ‌دار بود، اما الان نی‌دار و تخته‌نبات با طعم‌های مختلف و انواع مختلف دیگری نیز وجود دارد. البته بیشترن فروش نبات ما همان نبات‌های نخ‌دار قدیم است.

تولید نبات نی‌دار مشکل‌تراست

از وی می‌پرسم آیا مدل‌های آب‌نبات هم به روز می‌شود؟ جدید و قدیم دارد؟ می‌گوید: آب‌نبات هم از انواع و طعم‌های مختلفی برخوردار است.. هنرور با اشاره به تولید نبات نی‌دار می‌گوید: تولید نبات نی‌دار که تازه چند وقتی است رایج شده کمی از نبات نخ‌دار مشکل‌تر است. صحبت‌های قلی زاده، پیرمردی که سال‌هاست نبات می‌سازد و می‌فروشد، مجذوبم کرده، هر چند که با خوردن آن نبات سیر شده‌ام، اما از صحبت‌های این نبات‌ساز قدیمی هرگز سیر نمی‌شوم.

مثل مغازه خودم

او به همراه یکی از برادرهایش در مغازه کار می‌کند. برادرش هم صادقانه عرق می‌ریزد و مغازه را مغازه خودش می‌داند. شلوغی مغازه مجال گفتگوی بیشتر را نمی‌دهد. با دادن قطعه نبات تازه‌ای به دستم که عطر گلابش به‌راحتی به مشام می‌رسد، مرا بدرقه می‌کند.

*این گزارش شنبه ۱۲ اسفند ۱۳۹۱ در شماره ۴۶ شهرآرامحله منطقه دو منتشر شده است.