خیابان سلمان فارسی در منطقه یک مشهد واقع شدهاست. این خیابان از محلههای کوی دکترا، فلسطین و راهنمایی عبور میکند و به معابر مهمی مانند بولوار شهیدکلاهدوز، راهنمایی و بخارایی میرسد. کال قرهخان که در این خیابان قرار دارد، چندسالی است شهرداری روی آن را پوشانده و آن را به بوستانهای محلی تبدیل کرده است. این خیابان تا 27سال قبل دوطرفه بود و از اواخر دهه70 یکطرفه شد. برج سلمان جزو ظرفیتهای مهم تجاری این خیابان و شهر است.
دانشآموز۴۰، یکی از معابر فرعی محله دانشآموز است. در انتهای این کوچه، دانشگاه فرهنگیان قرار دارد و بنبستبودن معبر، اتصال آن را به بولوارهای دانشجو و آموزگار، ناممکن کرده است.
روزگاری که راه ورود به مشهد از دروازههای آن بود، دروازه پایینخیابان تنها راه تجاری شهر از سمت جاده سرخس به شمار میآمد که هر روز، دهها کاروان به خود میدید. آنطورکه محمود ناظرانپور، از قدیمیهای همین محدوده، میگوید، سحرها مردم با صدای زنگولهای که به گردن شترها (لوک) آویزان بود، بیدار میشدند.
معبر جمهوری اسلامی22، کوچهای قدیمی و به گواهی اهالی محله، دارای قدمتی هشتادساله است؛ کوچهای که در گذشته «ولیعهد خاکی»، «رام» و بعداز پیروزی شکوهمند انقلاب اسلامی، «جمهوری اسلامی22» نامگذاری شد.
بعد از شهادت احمد عرفانی که اولین شهید انقلاب اسلامی در این کوچه به شمار میرود، زیرنویس تابلو کوچه به نام این شهید مزین شده است.
می توان گفت کوچه روشن عمری 150ساله دارد، ولی با این همه کمتر از بیست سال پیش، در جریان طرح نوسازی و بهسازی اطراف حرم مطهررضوی نابود می شود تا بخشی از زمین های اطراف آن به خیابان آیت الله طبسی اختصاص پیدا کند و بخشی هم در یکی از پروژه های بلندمرتبه منطقه قرار بگیرد. ناگفته نماند این کوچه قدیمی را مردم محلی به دلیل مجاورت با بنای ثبت ملی تخریب شده سرای ترکمن ها از جانب کوچه مخابرات به نام «کوچه ترکمن ها» هم می شناختند.
کارمندان دوم، از محلات قدیمی مشهد است که طراحی منحصربهفرد آن، این محله را از دیگر محلات منطقه6 متمایز کرده. یکی از معابر اصلی محله کارمندان دوم، خیابان شهیدرستمی۱۶ است؛ معبری طولانی که از معابر پررفتوآمد محله به شمار میرود و فضاهای فرهنگی مختلف را در خود جا داده است؛ از مسجد و مدرسه بگیرید تا بوستان و فضاهای تفریحی. این کوچه از یکسو به خیابان شهیدرستمی و از سوی دیگر به خیابان شهیدباقری میرسد.
میدانبار نوغان، جزو نخستین مراکزی است که برای عرضه کلی و جزئی میوه در مشهد راهاندازی شدهاند. این بازار که در همه روزهای سال شلوغ است، شبیلدای شلوغتری دارد. میدانبار نوغان که در سال1352 با 134غرفه پا گرفت، در چهار دهه اخیر، کمترین تحول را داشته، بهطوریکه میتوان گفت شکل ظاهری بازار بهجز جلوآمدن سایهبان مقابل مغازهها و کمشدن چند غرفه، تغییری نکرده است.
خیابان شهیدمفتح را هنوز خیلیها به «سیمتری طلاب» میشناسند؛ بازاری بزرگ که بسیاری از مشهدیها برای خرید آنجا را انتخاب میکنند. این خیابان مغازههایی متنوع با انواع و اقسام کالا دارد، بهطوریکه معمولا کسی دست خالی از آن بیرون نمیرود. خیابان شهیدمفتح یا همان سیمتری طلاب، گزینه انتخابی زوجهای جوان برای خرید عقد و عروسی هم هست.
در آخرین سرشماری مشهد در سال 1395، محله شهیدقربانی با داشتن جمعیت بیشاز 71هزارو502نفر بر صدر نشست؛ محلهای پرتراکم که خانههای نقلی کوچک آن در معابر فرسوده و قدیمی کنار هم نشستهاند. بیشتر خانههای این محدوده، قولنامهای است و کمتر از هفتادمتر مساحت دارد.
کوچه ولیعصر13 در محله کوی امیرالمومنین(ع) واقع است. این کوچه از یک سمت به بولوار ولیعصر(عج) و از سوی دیگر به بولوار خیام، متصل است. به گفته قدیمیها این معبر و کوچههای ولیعصر11 و 15 محل سکونت مهاجران روستای مایان سُفلا است؛ بههمیندلیل، قبل از نامگذاری به ولیعصر13 به کوچه «مایونیها» معروف بوده است. مایان، روستایی در طرقبه و شامل سه بخش سفلا، وسطا و علیاست. اغلب ساکنان این کوچه از مایان سفلا به مشهد کوچ کرده و در اینجا ساکن شدهاند. انتهای کوچه از سمت بولوار خیام به بازار گل میرسد که تا چند دهه قبل، بازار میوه و ترهبار فتحآباد بود.
کوچه سیدرضی58، آخرین معبر فرعی بولوار سیدرضی قبل از بزرگراه امامعلی(ع) است که در محله شهیدرضوی واقع شده است. همه ساختمانهای بناشده در مسیر این کوچه، در 10سال اخیر احداث شدهاند و به همین دلیل یک معبر نوساز به شمار میآید. بوستان کشتپارک که بهصورت سرتاسری در ضلع جنوبی این معبر درحال احداث است، زیباییبخش کوچه سیدرضی 58 خواهد بود.
پیش از احداث بولوار رضوان در خیابان شهید کاشانی12 و تخریب دهها خانه و کوچه، یک فرعی وجود داشت که سر آن به تهپلمحله میخورد و انتهایش کوچه حمامباغ بود. بخشی از آن در جریان خیابانکشی جدید از بین رفت و بر باقیماندهاش در سه سال گذشته نام شهید قانعی نشست. آنطور که حافظه پیر محله، آقای مؤذنی، یاری میکند، در هفتادهشتاد سال قبل بهنام کوچه مسجد حمامباغ (فاطمیه هراتیها) معروف بود.
کوچه شهید هریری5 بخشی از خیابان شهید هریری واقع در محله رازی است. این خیابان در سیر تاریخی شهر مشهد تا سال1365 جزو محدوده شهری محسوب نمیشد، اما پس از آن بهتدریج وارد بافت شهری شد. در این محدوده انواع کاربری آموزشی، ورزشی، فضای سبز و مذهبی وجود دارد؛ با این حال کاربری شاخص در این معبر، کاربری آموزشی است که ازجمله آن میتوان به دبستان زکریای رازی، دبستان حکیمیان، دبیرستان شاهد پسرانه مهدیزادهنیا و هنرستان فنی و حرفهای دخترانه مهدیزادهنیا اشاره کرد.
خیابان ابنسینا یکی از معابر قدیمی منطقه8 است که در نقشه سال1325 هم با نام خیابان سینا ترسیم شده است. این خیابان که بخشی از آن در حریم منطقه 8 قرار دارد(از میدان امامرضا(ع) تا چهارراه دکترا) در همین نقشه، شامل سه معبرفرعی به نامهای نراقی، میردامادی و دولتشاهی و یک معبر بینام بوده است که این روزها تابلو ابنسیناهای فرد روی آن حک شده و مزین به نام شهداست.
وقتی وارد کوچه شهید غلامعباس فیضزاده محله مهرآباد میشوید، باید همه تصوراتتان از یک کوچه کوچک و معمولی را دور بریزید؛ نیمی از این کوچه، عریض و آباد و سرسبز و نونوار است و بخش دیگر آن بیش از چهل سال است به همان سبک سنتیاش با گذر باریک و تودرتو و خانههای قوطیکبریتی دستنخورده باقی مانده و این کوچه را دوتکه کرده است. این گذر هنوز هم بین ساکنان جدید و قدیم آن، بهنام قدیمیاش «خدربیگ» معروف است.
اگر به دنبال خرید کیف از هر نوع اداری، مجلسی یا چمدان سفر هستید یا حتی کوله کوهنوردی و کیف پول میخواهید، خیابان وحید را از دست ندهید. این خیابان هنوز هم بین عامه مردم و قدیمیها به نام دریا شهرت دارد. وجه تسمیه آن برمیگردد به کشفرود که انتهای این معبربوده است. نقل است آن زمان هر نقطه پرآبی را دریا مینامیدند و به کشف هم به علت پرآبی، دریا میگفتند. نام دریا از گذشته بر سر زبانها مانده است و هنوز هم این خیابان را بیشتر با این نام میشناسند.
کوچه شهید اسدالله زاده6/1یا مسعودغربی در منطقهیک و در محله سعدآباد واقع شده است. خیابان مسعودغربی به معابری مهم مانند ابنسینا، اسدالله زاده و همچنین پاستور راه دارد. کوچههای یک سمت خیابان مسعودغربی به خیابان سناباد منتهی میشود. در انتهای کوچه به بوستان محلی کوچکی میرسیم که در حاشیه خیابان ابنسینا قرار دارد.
از آنجا که عرض خیابان آموزگار شهید رجایی ۷۱ متناسب با حجم تردد وسایل نقلیه عبوری نیست سبب ترافیک شده است. با وجود این معبر یاد شده یک راه برای فرار از ترافیک بولوار آموزگار به حساب میآید.
وقتی نادرشاه پای مهاجران کُرد را به مشهد باز کرد، هنوز بالاخیابان مثل امروز باغهایش را از دست نداده بود. همان زمان گروهی بزرگ از آنها در این محدوده ساکن شدند و معابری به نامشان ثبت شد ازجمله کوچه یازدهم رضوان فعلی. این کوچه که ردونشانش در قدیمیترین نقشه مشهد (1325) هم با نام «مسجد کُردها» پیداست، محل زندگی تعداد زیادی از کُردها بود.
محله سرافرازان در گذشته فقط یک خیابان بوده که بهتدریج بهشکل کنونی درآمده است. معبر سرافرازان10 از جمله معابر فرعی این محله است که از سال1370 دراختیار شهروندان قرار گرفته و با ساخت مجتمعهای مسکونی بزرگ به بخشی از بافت شهری تبدیل شدهاست. بخش زیادی از ساکنان این معبر و سایر معابر محدوده سرافرازان را خانواده آزادگان، ایثارگران و جانبازان تشکیل دادهاند که از سیسال پیش در این محدوده ساکن هستند.