در این مسیرِ هزاراتفاق، همیشه مأمن و سرپناهی باید میبوده است تا غبار خستگی راه از سر شانههاشان بتکاند و تاول پاهای به خاشاک نشستهشان را التیام دهد. این رسم میهماننوازی بوده است خاصه آنکه میهمان عزم مشهد کرده باشد. همین امر هم عامل و اسبابی بوده است برای ساخت کاروانسراهایی که حالا دیگر کمتر نشانی از آنها باقی است.
این کوچه که به موازات خیابان امام رضا(ع) قرار دارد با طول بیش از 200متر یکی از طولانیترین کوچههای منطقه7 است که از یک سمت به بازار رضا و از وسط کوچه به امام رضا(ع)2 (کوچه کربلا) و در انتها به امام رضا(ع)6 راه دارد، کوچهای که در گذشته بین مردم به نام ضابط شناخته میشد؛ مردی مردمدار که جزو نخستین ساکنان کوچه بود. البته در گذشته این کوچه بهدلیل باریک و پرپیچوخمبودن و همچنین طولانیبودن به کوچه دراز مشهور بوده است.
خیابان حبیببنمظاهر به گفته قدیمیهای محله چند نام عوض کرده است: بیستمتری امامخمینی(ره) و مسلم 15 حالا هم محل فروش کلی خواربار و اقلامی است که از روستاهای اطراف بهویژه کلات میآید. به همین علت، تعداد روستاییها که حالا ساکن این معبر شدهاند زیاد است. قیمت مناسب اجناس خیلی از مغازهداران محدودههای دیگر را ترغیب میکند از این خیابان خرید کنند و اول معبر، کلی راننده نیسان برای حمل اجناس صف بستهاند.
کوچه شهیددرودی20 قدمتی شصتساله دارد. شکلگیری و مسکونیشدن این خیابان در نخستین سالهای دهه شصت اتفاق افتاد. بهدلیل وجود قبرستان قدیمی محله در آن، از قدیم به کوچه قبرستان معروف شده است.به گفته قدیمیهای محله، اولین کسی که در این گورستان دفن شده، کارگر غریبی بوده که برای کار به مشهد آمده و روی زمینهای کشاورزی ارباب بحرآباد کار میکرده است. این کارگر از دنیا رفت و به دستور بیبیبیگم حبیباللهی، همسر ارباب بحرآباد، او را در زمین کشاورزی (قبرستان کنونی) دفن کردند. از 10 سال پیش دفن غیر بومی ها در این قبرستان ممنوع است .
کوچه امامت28 یکی از معابر فرعی محله آزادشهر است که انتهای آن به معبر جلالآلاحمد27 متصل میشود. البته از انتهای این معبر فقط رفتوآمد عابران پیاده ممکن است. بهواسطه رونق بازار آزادشهر، بسیاری از مغازههای این معبر فرعی هم فعال هستند. در میان کسبه این کوچه حضور خیاطان پررنگتر است. این خیاطان علاوه بر دوخت لباس، اصلاح اندازه لباسهای نو شهروندان را هم انجام میدهند.
خیابان حجاب17 در محله رازی واقع شده و مزین به نام شهیدحسین هریری است. این خیابان در سیر تاریخی شهر مشهد تا سال1365 جزو محدوده شهری محسوب نمیشد، اما پس از آن بهتدریج وارد بافت شهری شد. از ویژگیهای این خیابان میتوان به تراکم جمعیت و سکونت خانوادههای رزمندگان دفاعمقدس اشاره کرد که باعث فعالشدن برنامههای فرهنگیومذهبی مساجد شده است. وجود کاربریهای مذهبی، فضای سبز، آموزشی و ورزشی باعث شده است تا گروههای سنی گوناگون و خانوادههای بسیاری به این محدوده جذب شوند و مرکز محلهای امن با حضور اهالی در همه ساعات روز به وجود آورده است.
«جنت» یکی از پیادهراههای باقی مانده از مشهد قدیم است که در دل یک بافت تاریخی شکل گرفته است. بیشتر مردم خاطرات بسیاری از بازار پررونق آن دارند. این پیادهراه تاریخی با وجود خانههای قدیمی و فرهنگسرای بهشت بهعنوان یکی از خیابانهای هویتی محسوب میشود که گوشهای از تاریخ شهرمان را به نمایش گذاشته است.
قدمزدن در کوچه امت27 (شهید علیاکبر درخشی) را به فهرست گشتوگذارهای خود اضافه کنید. کوچهای در محله حسینآباد که انتهایش ما را به میل کوره آجرپزی قدیمی شاهخراسان میرساند و پشت این کوچه بوستان بزرگ امت و پارک بازار و پردیس سینمایی هم هست.
کوچه رضویها یکی از کوچههای قدیمی محله کاشانی است که در خیابان توحید قرار دارد. بیشتر ساکنان اولیه این کوچه از خاندان ساداترضوی بودهاند. وجهتسمیه کوچه هم از نام همانها وام گرفته شده است. خاندانی چون آلداوود، تحویلدار، رضوانی و... .یکی از قدیمیهای محل به «باغ هشتآباد» در ابتدای این معبر اشاره میکند که زمین آن متعلق به آستان قدسرضوی بوده است.این کوچه از آن دست معابری بوده که تا 50سال قبل چند یخدان داشته و مردم برای تأمین آب آشامیدنی زمستان و یخ تابستان از آن استفاده میکردند.
خیابان محمدیه18 راه اتصال بین بولوارهای محمدیه و سجادیه است که به نام شهید حسین تقیزاده نامگذاری شده است. این معبر سبب دسترسی راحتتر ساکنان مجتمعهای پرشمار حدفاصل سجادیه27تا31 به معابر اصلی شده است. البته علاوهبر تردد ساکنان مجتمعها بیشترین رفتوآمد در این مسیر از سوی دانشجویان و استادان دانشگاه انجام میشود.
در ابتدای پایینخیابان که خیلی از بناها بهروزرسانی شده و در معدود بهجاماندهها هم فقط تصویری غبارگرفته از ابهت پیشینشان دیده میشود، میتوان یکی از دو ساباط بهیادگارمانده از مشهد قدیم را یافت که برای جلوگیری از یورش مهاجمان با اسب، ساختهاند. این ساباط ابتدای کوچهای بنبست است که در گذشته هفت خانواده ساکن آن بودند.
کوچه لادن7 بخشی از محله اقبال است. در سیر تاریخی شهر مشهد این معبر تا سال1365 جزو محدوده شهری محسوب نمیشد و بنیان آن از اواخر دهه60 بنا شده است. این معبر با داشتن کاربریهای مذهبی، فضای سبز و تجاری، پای اهالی را به این محدوده باز کرده و برای مرکز محلهبودن بافتی مستعد است. کوچه لادن7 از بولوار لادن آغاز میشود و به سبب معابر بههمپیوسته تا محله اقبال امتداد دارد.
زینالعابدین میرزای قاجار، نام خود را در تاریخ این شهر به عنوان فردی ماندگار میکند که برای اولین بار آماری دقیق و خانه به خانه از نفوس مشهد ارائه کرده است.
از لحاظ موقعیت جغرافیایی این مکان در نزدیکی مراکزی مانند بازار بزرگ اطلس و پمپ بنزین و پایانه مسافربری امام رضا(ع) قرار گرفته است. آنطور که اهالی محله میگویند تا قبل از پیروزی انقلاب بهواسطه قرارگیری میدان «ضد» خیابان اصلی که در حال حاضر امام رضا(ع) است به نام ضد شناخته میشد و خیابانهای منشعب هم به نام اول ضد، دوم ضد نامگذاری شده بود. این خیابان هم به نام بیست و یکم ضد شناخته میشد.
راسته کوچه عیدگاه به عنوان یکی از کهن ترین کوچه های شهر مشهد از منظر جغرافیایی در محدوده جنوبی حرم مطهر رضوی قرار گرفته است. این کوچه که بخشی از آن به موازات بازار رضا واقع شده اکنون میدان 17 شهریور و محدوده های اطراف آن را به ورودی باب الرضا(ع) حرم مطهر رضوی و با اندکی اغماض میدان بیت المقدس کنونی و فلکه آب قدیم وصل می کند.
در این بخش از محله کارمندان اول علاقهمندان به حیوانات از محلههای دور و نزدیک میآیند تا از انبوه مغازههای ردیفشده در کنار هم برای دام و طیور خود خوراک تهیه کنند. گرچه پرندگان گذری هم مهمان همیشگی کیسههای ارزن، گندم، جو، شاهدانه و... مقابل مغازهها هستند.اما طرف دیگر این کوچه نیز کارکرد متفاوتی دارد.
خیابان مجلسی در نزدیکی با خیابان ایثار یکی از بزرگترین بازارهای تولید و فروش مانتو است و از شریانهای محوری منطقه ما. کرایهچیها در ابتدای معبر فضای متفاوتی به خیابانی دادهاند که از یک طرف به چهارراه برق میرسد و از یک سمت به میدان شهید گمنام.عبور قطار و لحظه رسیدن زائران به مشهدالرضا(ع) شاید از زیباترین خاطرات ساکنان این معبر باشد که فاصلهشان با پل گذر قطار چند گام بزرگ است.
خیابان صاحبالزمان(عج) یا دانشگاه3بیش از یک دهه پیش معبر کم عرضی به نام «مشاق» بود به گفته کاسبان قدیمی، از میدان صاحبالزمان تا ابتدای این معبر فقط هشت مغازه بود. وقتی هوا تاریک میشد، مغازهدارها سر شب به خاطر نبود رفتوآمد و روشنایی کافی، کار و بارشان را تعطیل میکردند.
کوچه امیریه9 از معابر فرعی محله امیریه است. این معبر از دل اراضیای سر برآورده است که تا حدود 15سال قبل، در آنها کشاورزی رونق داشت. در این معبر چند مجموعه دانشجویی و ورزشی وجود دارد که سبب شده است ترددها به این معبر بیش از بقیه کوچههای امیریه باشد. از نکات مهم درباره امیریه9 تکمیل ساخت تمام قطعات زمین این معبر است که در محدوده الهیه کمتر این موضوع دیده میشود.
آنطور که آقای ایمانی، از قدیمیهای کوچه، میگوید: بیشاز صدسال قبل بیشتر ساکنان کوچه یزدی بودند. آن زمان چون این کوچه نسبت به کوچههای مجاورش آفتابگیرتر بود، آنها نام آفتاب را روی آن گذاشته بودند. البته این کوچه امروز بهنام شهید محمدآبادی خوانده میشود.