حدود سیصد سال از نصب ضریح مرصع میگذرد. این ضریح افشاری را بنا به قول مشهور، نوه نادرشاه وقف آستان کرده است و جواهرهای زیبایی که بر تارک آن نشسته، آن را معروف به ضریح جواهرنشان کرده است.
سالهای عمر این کوچه به تازگی در محدوده سهرقمیشدن قرار گرفته است و تعداد نامهایی که در این دوران بدان شناخته شده، درخورتأمل است. این کوچه به نام حاج ابراهیم چاووش خوانده میشده است.
کوچه شهیدقویپیکر جزوی از محله تلگرد است که قدمتی باستانی دارد و با نام «تیرگرد» یا «تیرآباد» در دوره اشکانیان ساخته شده است. البته نام این روستای تاریخی از سده دوازدهم قمری در وقفنامهها به چشم میخورد.
مزرعه گلختمی یا با املای قدیمیاش، «گلخطمی»، یکی از شناختهشدهترین مزارع بیرون باروی شرقی مشهد بود که در سال۱۳۴۰ خورشیدی رسما به قسمتی از شهر تبدیل شد و اراضی آن گستردگی زیادی داشت.
حمام بلور را که ساختند، دیگر کسی به حمام قدیمی نمیرفت. حاجتقی خدادادی و حاجآقا ابراهیمزاده مالکان حمام بودند. آنها برای تبلیغ حمام، یک ماشین فولکسواگن گرفته بودند.
محمد ضروری که در زمان دفن رضاخان سرباز بوده تعریف میکند: مرا هم همراه سایر سربازان گارد برای برقراری نظم به آنجا بردند. تمام طول روز مانند مجسمه ایستاده بودیم و جرئت حرکت کردن نداشتیم.
کوچه شهید شوشتری ۱۰ حدود یکدهه پیش در طرح خیابانکشیهای جدید از بنبست خارج شد. قبل از آن، از سمت پنجراه و ابتدای فرعی شیخبرپا راه داشت و نامش در کلام پیرهای محل، «حیدر خردو» بود.
کوچه شهید فلاحی ۱۹.۴ بخشی از محله فرهنگیان است؛ معبری که قدمت ساختوساز در آن به اوایل دهه ۷۰ برمیگردد، این کوچه ششمتری دارای انواع کاربری فرهنگی، مذهبی فضای سبز و تفریحی است.
مهمترین اتفاق تاریخی در مزرعه الندشت که پیوندی مهم با تاریخ پرفرازونشیب شهر مشهد دارد، نبرد سخت و سنگین ماه محرم سال۱۱۴۳ ق است که بیرون از دروازه ارگ میان مهاجمان افغان و مدافعان شهر درگرفت.
بخش بزرگی از دیواره جنوبی و انتهایی کوچه آخوند خراسانی۷ به ساختمان کنسولگری پاکستان اختصاص دارد. این ساختمان که در گذشته کنسولگری بریتانیا بوده از قدیمالایام به «کوچه پشت کنسولگری» معروف بوده است.
در دل بازارچه سراب، خانهای با نمای آجری، سردر قوسیشکل و دری چوبی خودنمایی میکند. این خانه روزگاری محل زندگی دکتر محمد نصیریان، چشمپزشک مشهدی، معروف به دکتر شیخ دوم بوده است.
کوچه مهر مادر ۱۹ با ساکنانی معمولا قدیمی، فضایی مناسب برای زندگی اجتماعی دوستانه و مسالمتآمیز فراهم کرده است. حضور پایگاههایی با شالوده دینی مثل مسجد نیز باعت تقویت ارتباطات اهالی شده است.
حسن محمددوست میگوید: خیلی وقت است آسیاب کار نمیکند و اکنون خبری از مجراهای آب و سنگ زیرین آسیاب نیست. تنوره آن تخریب و سنگ رویین آن هم جابهجا شده است. با ورود به دخمه گنبدی با تکه سنگ رویین آسیاب روبهرو میشویم که به دیواری تکیه داده است.
کوچه توس ۱۸۷ یکی از معابر محله کلاتهبرفی است که دو دهه از شکلگیری آن میگذرد. تا پیش از سکونت اهالی روستای اکبرآباد در این معبر، اراضی آن تحت کشت گندم و جو و صیفیجات بود.
خیابان شهید درودی ۱۹ که به نام شهید محمد زارع، یکی از شهدای محله، نامگذاری شده است، آخرین خیابان محله شهرک حجت (عج) است. اولین ساکنان این محله، ۲۰ تا ۲۵ سال قبل شروع به ساخت خانههای خود کردند.
مسجد امامخمینی (ره) اولین مسجد محله است. کلنگ مسجد را جهادیها به زمین زدند. از سال ۸۲ که مسجد کامل شد، من با همسن و سالهایم در خیلی از برنامهها و مراسم حاضر میشدیم.
بهگفته علی قارونی، هیئت کرمانیها بزرگترین هیئت پایینخیابان بود. این حسینیه هرسال با آغاز ماه عزا خیمه سنتی در حیاط برپا میکند و مشتاقان بسیاری را گردهم میآورد.
عباس ساعی شاعر است و معلم و سالها در میان کتابهایش و قصههای محله امامهادی (ع) زندگی کرده است. او قصه حبیباللهی، ارباب خوشنام و رعیتنواز بحرآباد قدیم (محله امامهادی (ع) جدید) را خوب میداند.
کوچهای که این روزها با عنوان «شهیدجعفر نهاوندی» تابلو خورده است، روزگار قبلازمشروطه را به خود ندیده است؛ اما در همین دوران اندک هم به نامهای مختلفی مشهور شده که رایجترین آنها «حاج حسن» است.
سالار سعیدی نوجوان محله هنرستان که که کوچکترین عکاس شرکت کننده در مسابقه بود توانست مقام اول جشنواره عکس هویت را کسب کند او دوست دارد فیلمی هم درباره هویت شهر مشهد بسازد.