مشهد از گذشتههای دور میزبان پناهندگانی از شهر و کشورهای مختلف با فرهنگ و آیینهای متفاوت بوده است.
محرم که میآید طنین بال فرشتگان در نوای محزون نوحههای این شهر را بهخوبی میتوان احساس کرد.
روزنامه «نوبهار» در محرم سال ۱۳۲۹ قمری در گزارشی مینویسد: «مردم در مجالس تعزیه اباعبدالله (ع) بهجای قند و چای، قهوه با عسل مینوشیدند.»
هر بار اجرا میکنیم، اول خودمان گریه میکنیم. باید تجسم کنیم در صحرای کربلا چه گذشته است. بارها پیش آمده است که آنقدر اشک ریختهایم که نتوانستهایم متنمان را بخوانیم.
مراسم عزاداری بههمت بانوان مکتب نرجس (س) و همسرانشان در دهه اول محرم، در فضای باز بین خیابان ثامنالائمه (ع) ۱۴ و ۱۶ برگزار میشود.
هیئت خانوادگی ممدوحیها به نام «هیئت متحده فدائیان حضرتابوالفضل (ع)» از هشتادسال پیش، در دهه اول محرم، پذیرای عزاداران علمدار کربلا هستند.
هیئت مذهبی مسجد امامرضا (ع) در ابتدای دهه۶۰ بهعنوان یک هیئت مذهبی به ثبت رسید، اما اهالی قدیمی و پیرغلامان، تاریخ تأسیس آن را پیش از سال۱۲۹۰ میدانند.
همه سرپا ایستاده اند و فرزندانشان را سردست گرفته اند. خواندن لالایی برای شش ماهه امام حسین (ع) که شروع میشود، جمعیت صدا به گریه بلند میکند.
زمان ممنوعیت عزاداریها هم جایی مخفیانه به نام «منبرخانه» بود که مردم آنجا میرفتند و عزاداری میکردند. مثل منبرخانه مرحوم آقای شاهرودی در کوچه «زمرد».
اطعام عزاداران در ایام محرم و صفر در خراسان و مشهد در دوره قاجار رواج پیدا میکند و شامل انواع حلوا، پلو و آشهای مختلف میشده است.
اولین مراسمی که بهطور رسمی و دستوری ممنوع میشود، رسم تعزیه و شبیهخوانی، قمهزنی و زنجیرزنی [ازجمله زنجیرهای تیغدار]است.
بیش از ۵۰ سال است که حاج صفدر احمدی تمام خرج شام شب تاسوعا را یکنفره بهعهده دارد و حتی یک سال هم نشده که هیئت ابوالفضلیها بدون شام بماند.
محمدعلی توانایی خبازان، بیشتر از چهلسال در هیئتهای مختلف شهر علمکشی کرده اما اوج این افتخارات را مربوط به زمانی میداند که به «علم شاهحسین» شانه داده است.
موسی مشار قائممقام میخواست مقداری زمین به مدرسه بدهد، اما جمعی از قدیمیهای محله از ایشان درخواست میکنند زمین را به مسجد اختصاص دهد.
«محمدامین دیانی» میگوید: گاهی سکینه (س) میشدم و گاهی شمر. چنان در نقشی که ایفا میکردم، غرق بودم که متوجه نبودم اطرافیانم مرا زیرنظر دارند.
هیچکس در هیئت محبان حسین(ع)، رهروان شهدا» اهل تو و من نیست و همه یکدل هستند و به یکدیگر کمک میکنند و هرکس گوشهای از کار را میگیرد.
یکی از باشکوهترینمراسمی که در سومین روز شهادت سید و سرور شهیدان، حسینبنعلی(ع)، در مشهد برگزار میشود، مراسم تعزیهخوانی و شبیهخوانی حسینیۀ کرمانیها است.
هیئت مذهبی معلولان مشهد با نام متوسلان به حضرت رقیه (س)، اولین هیئتی است که در کل ایران ویژه معلولان و به همت این گروه اداره میشود.
سید حسین محمدنیا، سالهاست افتخار خدمت در دستگاه سیدالشهدا دارد و در کار خوانندگی برای اهلبیت (ع) شاگرد مرشد قاسم ثابت بوده است.
علیاکبر احمدی، پیرغلامی ساکن محله آزادشهر است که بیش از ۶۰ سال در دستگاه ائمه اطهار (ع)، منقبت و مرثیهخوانی داشته است و هنوز به این سیره که برگرفته از پدر و جد پدریاش است ادامه میدهد.
مرحوم حاح احمد عطاران طوسی، شهروند محله سناباد، هماهنگکننده و مدیر راهپیماییهای انقلابی در مشهد بوده است. میتوان او را خادم بینام و نشان انقلاب مشهد نام نهاد.