محله پورسینا، یادگار بازه شیخ و سخت‌کوشی کشاورزان

با اینکه محله پورسینا از حوالی سال ۱۳۶۷ به محدوده شهری پیوسته و حالا حدود ۳۷ درصد مساحتش را خانه‌های مسکونی تشکیل می‌دهد، هنوز رد باغ‌ها و زمین‌های کشاورزی به ویژه در محدوده مرکزی و شمال این محله به چشم می‌خورد. جوی آبی که از سمت قلعه‌ساختمان به «طرخ بازه‌شیخ» در این محله می‌ریخت، زمین‌های اطراف را سیراب می‌کرد. این طرخ یا همان استخر، گودالی بزرگ در محل خانه بهداشت فعلی در میانه خیابان پورسینا بود که کشاورز‌ها با آب آن، زمین‌هایشان را آبیاری می‌کردند.

هویت محله پورسینا را همین کشاورزانی شکل داده‌اند که زمین‌های خشک و نرمش‌ناپذیر این محدوده را به دست خود نرم و بارور کردند. این همت کشاورزان بی‌ربط به نام قدیمی این محدوده نیست.

قدیمی‌ترین نام این محله در سفرنامه رکن‌الدوله در سال ۱۲۹۹ هجری قمری «بازه شَخ» آورده شده است. بازه یا بَزَه (به لهجه مشهدی)، همان آبریز کوچک است که زمینش پس از سیلاب ترک می‌خورد و سفت می‌شود. شَخ هم به‌معنای دره‌ی دارای خاک سفت است، زمینی که بذر به‌سختی در آن به عمل می‌آید و نیاز به شخم زدن و زیر و رو کردن دارد.

گرچه نام محله بعد‌ها به هدایت‌آباد و اکنون نیز به پورسینا تغییر کرده است، هنوز برخی از اهالی به این محدوده بازه شیخ می‌گویند و برایش داستانی نیز ساخته‌اند. عده‌ای وجه‌تسمیه بازه شیخ را به شیخ ثروتمندی ربط می‌دهند که زمین‌های این محدوده متعلق به او بوده است.

بازه شیخ در اصل مزرعه‌ای چهارصدهکتاری بوده که تکه‌زمین‌های کشاورزی‌اش حالا گوشه‌و‌کنار این محله افتاده است. آستان قدس اراضی پورسینا را بین کشاورزان و زمین‌داران آن اطراف تقسیم کرد و به هر کشاورز قطعه‌ای رسید.

اهالی نام دفتری بازه‌شیخ را «هدایت‌آباد» می‌دانند، نامی که هنوز در برخی از اسناد قدیمی به جا مانده از خانه‌ها و زمین‌ها نیز دیده می‌شود. همین هم هست که در ادامه نام فامیلی بیشتر قدیمی‌های اینجا، «هدایت‌آباد» هم اضافه شده است. «پورسینا» نامی است که حدود سال ۱۳۷۹ به درخواست ساکنان روی این محله می‌گذارند در اصل فارسی شده «ابن سینا» است. دلیل این نام‌گذاری هم واقع‌بودن مدرسه‌ای قدیمی با همین نام در این محدوده بوده است.

کوچه شهید وطن‌دوست

بافت:

محله پورسینا با ۱۷۳ هکتار وسعت بر اساس آخرین سرشماری رسمی کشور در سال ۹۵ حدود ۲۲ هزار نفر را در خود جای داده است. میانگین تراکم جمعیتی این محله ۱۲۷ نفر در هر هکتار است که بیش از دو برابر میانگین تراکم جمعیتی شهرمشهد است و نشان دهنده شلوغی جمعیت در این محله است. با در نظر گرفتن این نکته که تنها ۳۷ درصد مساحت منطقه به کاربری مسکونی اختصاص یافته، میزان تراکم جمعیت در بخش‌هایی از این محله به ۶۰۰ نفر در هر هکتار نیز می‌رسد.

باغات و کشاورزی با ۲۶ درصد، پارک و فضای سبز با ۱۲ درصد، تجهیزات شهری، خدمات حمل و نقل و انبار و آموزشی هر کدام با ۲ درصد دیگر کاربری‌های محله پورسینا را به خود اختصاص داده‌اند.

نرخ باسوادی در محله پورسینا، ۸۸ درصد است که از بیشتر محلات مشهد پایین‌تر است.

کودکان زیر ۴ سال و جوانان ۳۰ تا ۳۴ ساله بیشترین گروه سنی این محله را به خود اختصاص داده‌اند.

بیشتر خانه‌ها در محله پورسینا ریزدانه و یک طبقه است و تک و توک خانه دو و سه‌طبقه در این محله به چشم می‌خورد.

محله پورسینا جزو محلات کمتربرخوردار مشهد است که هنوز راه زیادی تا دسترسی به امکانات شهری دارد.

دسترسی:

محله پورسینا به مترو دسترسی ندارد، اما از آنجا که بیشتر جمعیت این محله در محدوده خیابان پورسینا قرار دارد، پراکندگی ایستگاه اتوبوس در محدوده این خیابان مناسب به نظر می‌رسد. اهالی این محله به طور میانگین با پیمودن ۲۳۵ متر و نزدیک به ۳ دقیقه زمان به ایستگاه اتوبوس می‌رسند. پراکندگی ایستگاه اتوبوس در خیابان کارگرراضی چندان خوب نیست. خیابان حر اصلی‌ترین معبر محله پورسینا برای دسترسی اهالی به سایر نقاط شهر است.

امکانات فرهنگی و رفاهی:

• ۵ مدرسه ابتدایی در پورسینا فعال است. از این میان دو باب مدرسه دخترانه و سه باب دیگر پسرانه هستند. میانگین فاصله زمانی برای رسیدن به نزدیکترین مدرسه در این محله، ۲ دقیقه و ۳۲ ثانیه تخمین زده شده است.
• با اینکه تنها یک بوستان با نام «نصرت» در محله پورسینا وجود دارد. میانگین زمانی دسترسی به این بوستان، ۵ دقیقه و ۱۶ ثانیه ثبت شده است.
• پایانه مسافربری راه ابریشم که یکی از سه پایانه اقماری مشهد است و ظرفیت ویژه مسافرتی است در محله پورسینا قرار دارد. 
• درمانگاه موسی‌ابن‌جعفر (ع) تنها درمانگاه فعال در محله پورسیناست. میانگین زمان دسترسی به نزدیکترین مرکز درمانی در پورسینا، ۹ دقیقه و ۴۰ ثانیه است.
• شش مسجد در پورسینا فعال است. میانگین فاصله زمانی برای رسیدن به نزدیکترین مسجد نزدیک به دو دقیقه است.
• فرهنگسرای سلامت، مجموعه ورزشی چندمنظوره نصرت و مرکز بهداشت مسلم جزو مکان‌های شاخص و مهم محله پورسینا به شمار می‌آیند.
• از جمله محور‌های طبیعی که می‌توان در این محله اشاره کرد، کال‌قره‌خان است که مرز مشترک محله پورسینا و مهرآباد است.
• وضعیت پراکندگی بوستان‌ها در بخش غربی محله پورسینا که خیابان کارگرراضی قرار دارد، بهتر است. در مجموع بر اساس اطلاعات مندرج در کتاب اطلس محلات شهرمشهد، میانگین فاصله مکانی تا نزدیکترین فضای سبز در این محله، ۴۲۱ متر است.

حدود جغرافیایی:

پورسینا در همسایگی چهار محله ثامن، مهرآباد، کنه‌بیست و امیرآباد قرار دارد. بولوار شهیدمفتح شرقی در شمال محله، خیابان‌های پورسینا و کارگرراضی به ترتیب در شرق و غرب محله و بولوار حر در جنوب این محله قرار دارد.