عزاداری ۱۲ هزار نفری محله طرق در روز عاشورا

حسام شایان| امروز عاشورای حسینی است. هوا نسبت به روز‌های دیگر کمی گرم‌تر است ولی بازهم سوز خاص روز‌های پایانی فصل پاییز را دارد. در خیلی از خیابان‌های منتهی به حرم، دسته‌های مختلف عزاداری در حال آماده شدن برای شروع مراسم سینه و زنجیرزنی هستند. علم‌های کوچک و بزرگ از این طرف و آن طرف خیابان دیده می‌شوند.

ما هم تصمیم گرفته‌ایم به یک مراسم عزاداری سر بزنیم، اما نه مراسمی که این نزدیکی‌ها برگزار می‌شود. قرار شده برویم محله طرق مشهد منطقه ۷ که از قدمتی طولانی برخوردار است. اتفاقا بنا‌های تاریخی موجود در این محله که عمر برخی از آنها به چند صد سال می‌رسد، خود مؤید این موضوع و پیشینه کهن محله طرق است.

مطلب مرتبط فدیشه روستایی که به عشق امام‌حسین (ع) زنده است

روضه‌خوانی در آرامستان طرق

ساعت چند دقیقه‌ای است که از ۹ صبح گذشته. از سمت آزادراه مشهد- باغچه (شهید شوشتری) وارد مسیری می‌شویم که تابلوی ورودی آن، خبر از نزدیک شدن به محله طرق می‌دهد. به محض ورود، به گذرگاه اصلی اینجا که همان بلوار شهید ساعی است، می‌رسیم. دسته‌های عزاداری از دور معلوم هستند که با هماهنگی نیروی انتظامی، یک طرف بلوار را در اختیار خود گرفته‌اند.

به طور کلی، مردم طرق یک آیین قدیمی و جالب دارند و آن هم اینکه در این روز، تمامی دسته‌های عزاداری حسینه‌ها و مساجد محله، همزمان با سینه زنی و زنجیرزنی، از محل مسجد و حسینیه خود حرکت می‌کنند تا وارد بلوار شهید ساعی شوند. وقتی به این بلوار می‌رسند، مسافت نسبتا کوتاهی را طی می‌کنند تا به قبرستان قدیمی محله، که قدمتی طولانی دارد، برسند.

معمولا وقتی تمام دسته‌ها در قبرستان جمع می‌شوند، چند دقیقه‌ای عزاداری را ادامه می‌دهند و در پایان هم هر خانواده‌ای بر سر مزار عزیزی که از دست داده و در این قبرستان به خاک سپرده شده می‌رود و فاتحه‌ای برایش می‌خواند. البته ناگفته نماند که سال‌هاست چند شهید عزیز هم در کنار سایر رفتگان این مکان، آرام گرفته‌اند و در این روز، افراد زیادی جهت قرائت فاتحه بر سر مزار آنها حاضر می‌شوند. انتهای کار هم عزاداران به حسینیه و مساجد خود برمی‌گردند و شله‌ای که با دقتی خاص و به بهترین شکل ممکن تهیه شده را صرف می‌کنند.

بساط طبل‌زنان و نوحه‌خوان‌ها، سنج‌زنان و میان‌دار‌ها هم گرم است

امروز هم ۱۵ دسته عزاداری از ۹ مسجد و ۶ حسینیه محله طرق با شکوهی خاص و نظمی مثال‌زدنی، مراسم را برگزار می‌کنند. بیشتر دسته‌ها زنجیر می‌زنند و علم و علامت‌هایی هم در صف ابتدایی و پیشاپیش افراد هر دسته، بر دوش جوانان و بعضا میان‌سالان و حتی گاهی افراد مسن جابه‌جا می‌شود که جالب توجه است. بساط طبل‌زنان و نوحه‌خوان‌ها، سنج‌زنان و میان‌دار‌ها هم گرم است. خانم‌های زیادی هم آن‌طرف بلوار، اشک می‌ریزند و همراه با اعضای دسته، بر سینه می‌زنند. بعضی‌هاشان هم اسپند دود کرده‌اند و ...

محله طرق چیزی حدود ۳۰ هزار نفر جمعیت دارد که امروز نزدیک به ۱۲ هزار نفر در مراسم عزاداری شرکت کرده‌اند

محله طرق چیزی حدود ۳۰ هزار نفر جمعیت دارد که امروز نزدیک به ۱۲ هزار نفر در این مراسم شرکت کرده‌اند که در نوع خود و برای یک مراسم عزاداری محلی، جالب است. در این بین، سعی‌مان بر این است که برویم سراغ چند نفر از قدیمی‌های محله طرق و از قدمت برگزاری این مراسم بپرسیم. حاج‌آقای «سفیرلر» ۶۰ سال از خدا عمر گرفته. او می‌گوید که از زمانی که یادش می‌آید، این مراسم در محله طرق برگزار می‌شده ولی حدود ۱۵ سال است که با شکل و شمایل جدید در قالب هیئت‌های مختلف و دسته‌های مشخص این عزاداری‌ها انجام می‌شود.

عزاداری ۸۰۰ ساله در طرق

حاج‌آقای سفیرلر البته اشاره‌ای هم می‌کند به اینکه در شب‌های محرم، مساجد و حسینیه‌های محله طرق چه برنامه‌هایی دارند و ... چند قدم آنطرف‌تر، آقای یدا... برزکار که نماینده تشکل‌های شورای اجتماعی محله طرق است به چشممان می‌خورد. او ابتدا به این نکته اشاره می‌کند که قدمت محله طرق چیزی حدود ۸۰۰ سال است و ادامه می‌دهد که بر اساس اسناد موجود، از همان زمان، برگزاری مراسم عزاداری امام حسین (ع) همیشه در این محله انجام می‌شده است.

حاج‌آقا محمد راعیان هم یکی دیگر از قدیمی‌های محله طرق است. او که خود امام جماعت مسجد صاحب‌الزمان (عج) است، حدود ا ۶۰ ساله است و آنطور که تعریف می‌کند، در این سال‌ها همیشه جزو کسانی بوده که کار حمل علامت‌های دسته مسجدش را انجام می‌دهد. او هنوز هم با وجود اینکه ۶۰ بهار از عمرش می‌گذرد، ولی علامت‌های سنگین را بلند می‌کند و برای اینکه این ادعایش را به ما ثابت کند، همان جا برای دقایقی یکی از این علامت‌ها را حمل می‌کند.

خاطرات مسجد قلعه و مسجد بربرآباد

حاج‌آقای راعیان هم از خاطرات سال‌های دور محله طرق تعریف می‌کند. از آن زمان که اینجا دو مسجد اصلی داشت. یکی مسجد «قلعه» که سال‌هاست نامش به اسم شهید بزرگوار، بهشتی تغییر یافته و دیگری، مسجد «بربرآباد» که بعد‌ها به اسم بنیانگذار کبیر انقلاب اسلامی نامگذاری شده است.

محله طرق دومسجد داشت، مسجد «قلعه» که الان نامش شهید بهشتی است و مسجد «بربرآباد» که امام خمینی(ره) نامگذاری شد

راعیان با دست اشاره می‌کند به قبری که چند قدم آنطر‌ف‌تر است و کلی آدم دور و برش جمع شده‌اند. می‌گوید: اینجا مزار حاج‌آقای گوشتی است که یک دست‌فروش بود و در محله می‌چرخید و گوشت می‌فروخت. به اعتقاد برخی از مردم، او مستجاب‌الدعوه بود. برای همین، خیلی‌ها برایش احترام قائلند...

علامت قدیمی جلوی دسته مسجد «قلعه»

مراسم عزاداری تقریبا به اتمام رسیده و همانطور که در حال قدم زدن با حاج‌آقای راعیان هستیم، می‌گوید که تعدادی عکس قدیمی از مراسم عزاداری سال‌های دور و نزدیک محله طرق در آرشیو شخصی‌اش دارد. برای همین از ما دعوت می‌کند که به خانه‌اش برویم تا آن‌ها را نشانمان بدهد. خانه او دقیقا دیوار به دیوار همان مسجدی قرار دارد که امام جماعت آن است.

حاج آقا می‌رود و چند ثانیه بعد، با کیسه‌ای کوچک و پارچه‌ای پیش ما بر می‌گردد. کیسه را که خالی می‌کند، ده‌ها عکس از مراسم عزاداری مردم محله طرق از سال‌های ابتدایی انقلاب تا همین سال گذشته به چشم می‌خورد. در میان تمام عکس‌های راعیان، یک عکس خیلی توجه‌مان را جلب می‌کند و آن هم همین تصویری است که تعدادی از مردم محله، دور و بر علامت مسجد قلعه (شهید بهشتی) ایستاده‌اند و دسته جمعی عکس گرفته‌اند. این قدیمی‌ترین علامت در تمام محله است که حالا هنوز هم بعد از ده‌ها سال در روز عاشورا جلوی دسته مسجد «قلعه» خودنمایی می‌کند.

حاج آقای راعیان، نام و مشخصات بعضی از کسانی که در این عکس هستند را می‌داند و به ما می‌گوید. در این عکس که مربوط به ۴۶ سال قبل و عاشورای سال ۴۴ است، حسین ولی دخت، حاج براتعلی وفادار، علی اصغر راستگو، حسین کاتی، حسن قاضی، عباسعلی جان‌علی، تاج محمد، شیخ غلامحسین، ماشاا... گلشنی و آقای راعیان، پدر همین حاج‌آقای راعیان خودمان دیده می‌شوند...

*این گزارش آذر سال ۹۰ در شهرآرامحله منطقه ۷ چاپ شده است.