هاشم شکوهی شاعر آیینی مشهد همیشه برای اهل بیت میسرود 
نخستین کتابخانه تخصصی امام علی(ع) در محله جنت قرار دارد 
اولین خبر چاپ شده محرمی در مطبوعات خراسان
روزنامههای قدیمی، فارغ از فراز و فرودهای سیاسی و اجتماعی عصر ما، سرشار از روایتهای ساده از مردمی رنج کشیده و گرفتار در جور تاجداران، ظالمان و غدارهکشان است. شاید جالب باشد بدانید یکی از نخستین خبرهایی که روزنامه «وقایع اتفاقیه» در دوره ناصرالدینشاه قاجار منتشر کرده، درباره یکی از ظلمهایی است که دستهای زورگو در حق جمعی از شیعیان روا داشتهاند.
در شرح این خبر که در شهر قندهار رخ داده، نام عاشورا برای نخستینبار در ستون اخبار مربوط به خراسان چاپ میشود. در روایت این خبر که در ۱۴ رجب سال ۱۲۶۷ قمری (۲۶ اردیبهشت ۱۲۳۰ خورشیدی) با ردیف کردن کلمات دردناکی شرح داده شده، چنین آمده است: «در قندهار، در روز جمعه و در روز عاشورا، پارسیزبانان به قانون ملت خودشان تعزیهداری داشتهاند و فرقه دیگری که با آنها عداوت سابقهداری داشتهاند، فرصت نموده، جمعیتی (جمع زیادی) علیالغفله (در غفلت مردم عزادار) بر سر آنها ریخته، قتل و غارت بسیار نمودهاند؛ آنچنان که حتی به اطفال شیرخواره ابقا (رحم) نکردهاند. بعد از آنکه سردار خبردار شده، جمعیت کثیری از قشون برداشته و رفته، آتش فتنه و فساد را منطفی کرده است و در استرداد اموال منهوبه آنها مشغول بوده، اما بعد از آن خبری نرسیده است.»
قصه عجیب یک مسجد متروکه
دومین خبر چاپشده، اما اندکی عجیب است. روزنامه «وقایع اتفاقیه» در ۱۳ صفر ۱۲۷۲ قمری (۳ آبان ۱۲۳۴ خورشیدی) روایتی از مسجدی در نزدیکی حمام بیگلربیگی نقل میکند که مدتها حصیر و فرش نداشته و، چون خاکی بوده، کسی در آن نماز نمیخوانده است. اما روزی اتفاقی غریب رخ میدهد. ماجرا از آنجا آغاز میشود که سربازی الاغش را برای آب دادن میبرد، اما در نزدیکی مسجد با صحنهای عجیب روبهرو میشود:
«یک نفر سرباز، قریب به ظهر رفته بوده الاغ خود را آب بدهد. به نزدیکی مسجدی که در جنب حمام بیگلربیگی واقع است رسیده، دیده بود که در مسجد سهچهار زن نقاب بر صورت، مشغول نوحهخوانی و گریه هستند و در میان آنان یک زن بلندبالایی هست که آمده درب مسجد مینشیند و سه دفعه دستهای خود را بر هم زده، باز حرکت میکند. سرباز متحیر شده، داخل مسجد مزبور گشته، کسی را ندیده بود و زنها غایب شده بودند.
روزنامه وقایع اتفاقیه نام دومین نشریه فارسیزبان و پس از کاغذ اخبار و روزنامه آشوریزبان زهریری، سومین نشریه ایران است
این گزارش را برای مردم نقل کرده بود و هر کس از آنجا عبور میکرده است، دهبیست قدم به مسجد مزبور مانده همین حالت را مشاهده میکرده و، چون داخل مسجد میشده، کسی را نمیدیده است و مسجد مزبور، چون دایر نبوده و مدتی در آنجا نماز جماعت نمیشده و حصیر نداشته، جای پای آن زنها را مشاهده کرده، مشتی خاک از جای پا برداشته، بوی عطر از آن خاک استشمام کرده بودند. مردم، چون این حالت دیده بودند، ازدحام کرده و آنجا را چراغان کرده و مجلس روضهخوانی در آنجا برپا نموده بودند.»
هفت روز بعد، این روزنامه در سومین خبر درباره برگزاری مراسم ماه محرم در ۲۰ صفر مینویسد که از روز عاشورا تا آن زمان که ایام صفر بوده، مشهد میزبان ۵ تا ۶ هزار زائر است. به همین دلیل نواب فرمانفرما دستور میدهد در صحن جدید حرم رضوی چادر بزرگی برای برگزاری تعزیه امام حسین (ع) برپا کنند: «در ایام دهه عاشورا، نواب فرمانفرما حکم کرده است در صحن جدید روضه متبرکه رضوی چادرپوش بسیار بزرگی زده و تعزیهداری در آن با اوضاع تمام فراهم آورده و لازمه مخارج را کردهاند و اطعام و احسان بسیار به فقرا و عجزه و مساکین نمودهاند.»
چاپ نام امام حسین (ع) برای نخستین بار
اما جستوجوی نام امام حسین (ع) در مطبوعات، ما را به روایت جالبی میرساند. نخستین باری که نام مبارک امام حسین (ع) در مطبوعات مربوط به خراسان چاپ میشود در ذکر یک حادثه است.
وقایع اتفاقیه حین گزارش یک آتش سوزی، دلیل آن را اینطور تعریف میکند: «در روزنامه ارضاقدس نوشتهاند که شخصی مجلس روضهخوانی داشته، به دکان خبازی رفته، گفته بوده که پنجمن نان بده صرف تعزیه امام حسین (ع) کنم. خباز در جواب گفته بوده، من امام حسین را نمیشناسم و نان هم ندارم. آن شخص هم رفته از دکان دیگری نان خریده و مجلس خود را برگزار کرده، اما هم در آن شب، دکان آن شخص خباز اتفاقا آتش گرفته، تا مردم خبردار شده و به خاموش کردن آتش مشغول شده بودند، دکان مزبور با سه چهار دکان متصل سوخته بودند.»
درباره روزنامه وقایع اتفاقیه
اما خوب است در پایان کمی هم از روزنامه وقایع اتفاقیه بگوییم: روزنامه وقایع اتفاقیه نام دومین نشریه فارسیزبان و روی هم رفته، پس از کاغذ اخبار و روزنامه آشوریزبان زهریری، سومین نشریه ایران است.
این هفتهنامه بهدستور میرزا تقیخان امیرکبیر در تهران و در دوران ناصرالدینشاه منتشر میشده و نخستین شماره این نشریه هفتگی در ۵ ربیعالثانی سال ۱۲۶۷قمری (برابر با ۱۸بهمن ۱۲۲۹ خورشیدی) به چاپ رسیده است. هدف از انتشار این روزنامه هم در راستای اهداف امیرکبیر برای انجام تغییراتی بنیادین در ایران به منظور گام برداشتن در مسیر پیشرفت کشور توصیف شده است. این روزنامه با چاپ سنگی چاپ میشده و شمارههای آن هماکنون در کتابخانه ملی و کتابخانه مجلس موجود است.
* این گزارش چهارشنبه ۲۷ خردادماه ۱۴۰۵ در شماره ۴۷۸۶ روزنامه شهرآرا صفحه تاریخ و هویت چاپ شده است.
لینک کوتاه
آوا و نمــــــای شهر
