تدریس و رواج آموزش زبان فرانسه در دوره قاجار در مشهد سبب میشود که زبان فرانسه در سالهای پایانی قاجار به زبان اول خارجه در مشهد بدل شود و تا سالهای اشغال مشهد، پس از شهریور ۱۳۲۰خورشیدی، نیز در همین جایگاه بماند.
از میان بیش از ۷۰۰ کاروانسرای ثبتشده ملی در ایران (که ۱۵۰تای آن در خراسان جای دارد)، ۵۴ کاروانسرا به ثبت جهانی یونسکو رسیدهاند که در این میان خراسان بزرگ با یازده کاروانسرا، بیشترین سهم را در میان پروندههای میراث جهانی دارد.
مسجد بالاسر همان مسجدی که به دلیل مجاورتش با ضریح مطهر حضرترضا (ع) آن را بهترین مسجد خراسان میداند. به اعتبار قدمتش معتقدند این مسجد، قدیمیترین مسجد ارضاقدس و نخستین بنایی است که پس از روضه منوره سقف و ستون گرفته است.
رقابت روسیه و بریتانیا در شرق ایران فقط در میدان سیاست و مرزهای جغرافیایی اتفاق نمیافتاد. دو قدرت بزرگ آن روزگار برای به دست آوردن نفوذ بیشتر در خراسان و سیستان، وارد عرصه اقتصاد شدند و درنهایت به آشفتگی اوضاع اقتصادی در این دیار منجر شد.
ساختمان خیابان رازی در حال تخریب است؛ ساختمانی که برای سالها نشانی از خاطرهانگیزترین نامهای خوراکی مشهد بود. پشت دیوارهای این بنا، روزگاری بخشی از تاریخ نان رضوی جریان داشت.
در غیاب عدلیه و نظمیه نوین در دوره قاجار، تعداد محبسهای مشهد را کسی نمیدانست. هر صاحبمنصبی میتوانست گوشهای از خانه یا محل کارش را به زندان تبدیل کند و کمتر کسی از فرد زندانیشده حمایت میکرد.
میرزا حبیب مجتهد خراسانی از چهرههای اثرگذار دینی و اجتماعی مشهد در اواخر قاجار است. او از خاندان «شهیدی» خراسان برمیخیزد؛ خاندانی که نزدیک به یکونیم قرن در ریاست روحانی و حکومت شرعی خراسان نقشی مهم دارند.
یکی از مشهورترین خردهمحلاتی که شاید بتوان آن را در برخی دورههای ازمنه قدیم، محلهای مستقل فرض کرد، «تهپل محله» است که نامش حکایت از پلی دارد که در انتهای یک محله قرار گرفتهاست و ادعاهایی درباره این نامش وجود دارد.
نادر غلامی میگوید: اولین خانه پدری من، هفتادسال قبل روی دیوار توس ساخته شده بود. روی باره چند برج نگهبانی قرار داشت. یکی از سرگرمیهای بچگی ما این بود که روی این باره حرکت میکردیم و از یک خانه به خانه دیگر میرفتیم.
بزرگترین صحن حرمرضوی در جنوبیترین صحن مجموعه حرم است و ازطریق بستهایی به خیابانهای امامرضا (ع) و شهیداندرزگو که از پرترددترین مسیرهای زیارتی هستند، متصل میشود. سال ۱۳۹۹ نام این صحن از جامع رضوی به جامع پیامبر اعظم(ص) تغییر پیدا کرد.
گنبد فعلی نه شبیه گنبد ساخته شده در دوره صفوی (پس از واقعه زلزله) که کاشیها و کتیبههای آن شامل چهار رنگ سفید، سیاه، زرد و فیروزهای بوده و نه شبیه گنبد اولیه و اصلی مربوط به دوره تیموری است.
پس از ورود اولین فضانورد روی ماه، تصویر انسان روی ماه به کتابها، مجلات، پوسترها، سکهها و تمبرها راه یافت. یکی از این تمبرها، که تنها چند هفته پس از فرود آپولو ۱۱ در ایران منتشر شد، امروزه در گنجینه تمبر موزه آستان قدس رضوی نگهداری میشود.
دولت شوروی پس از کودتای رضاخان همواره بیم داشت که ایران مبدأ حمله علیه شوروی قرار گیرد.همین بهانه، دستاویزی شد که ارتش سرخ از چندین نقطه شمال کشور به ایران هجوم بیاورد و یکی از اصلیترین اهدافش تصرف شهر مشهد بود.
بوتیکهتل ملکالتجار نخستین خانه قدیمی مشهد است که فعالیت خود را آغاز کرد و پساز آن، علاقهمندان و فعالان حوزه گردشگری نیز به استفاده از این ظرفیت روی آوردند تا فرصتی برای زائر و مجاور فراهم شود تا گوشهای از تاریخ شهر را از نزدیک ببیند.
انتقال کشتارگاه به محمدآباد در سال ۱۳۰۷، تنها جابهجایی یک محل ذبح نبود، بلکه تلاشی برای مهار هرجومرجی بود که در آن، قصابها در خانههایشان مسلخ غیرقانونی برپا میکردند و گوشتهای آلوده با الاغ و گاریهای فرسوده به در دکانها میرسید و سلامت شهر را به تاراج میبرد.
امروزه کمتر میتوان نشانی از الگوی درهای قدیمی با نمادهای ویژه خودشان، در ابنیه تازهساز پیدا کرد، اما در محلات قدیمی شهر میتوانید نمونههای جذاب و بکر بسیاری پیدا کنید. در میان انبوه نمادها، دو نماد بیش از بقیه خودنمایی میکند؛ «طاووس» و «لکلک».
در اوایل قرن چهاردهم، سید محمد موسوی شیرازی که خود از عالمان دینی و مبلغان شیعی بود، سفری از کرمانشاه به قصد زیارت علیبنموسیالرضا(ع) آغاز کرد. او در این سفر از کشورها و شهرهای مختلفی دیدن کرد و مشاهدات خود را در قالب سفرنامه نگاشت.
موقعیت جغرافیایی خراسان و سیستان، این مناطق را از یک ناحیه مرزی معمولی به بخشی از معادلات جهانی تبدیل کرده بود. خراسان همجوار افغانستان بود و برای بریتانیا حائل میان روسیه و هندوستان بود.
ابراهیم داوودی خباز همواره تلاش کرد میراث پدریاش را بدون تغییر حفظ کند و این خانه تاریخی زیبا را ثبت ملی کرد. در ادامه هم با همراهی اداره کل میراث فرهنگی خراسان رضوی گوشه و کنار خانه را مرمت کرد تا بهعنوان یکی از جاذبههای دیدنی بالاخیابان و مشهد از گزند تخریب دور بماند.
خواجه ربیع؛ بنای تاریخیای که از زمان صفوی تاکنون، قصههای متفاوتی را از سر گذرانده است. بسیاری از افرادی که گذرشان به آرامگاه خواجه ربیع میافتد، شاید ندانند که این بنا، مدفن تعداد دیگری از چهرههای تأثیرگذار در تاریخ ایران است.