هاشم شکوهی شاعر آیینی مشهد همیشه برای اهل بیت میسرود 
نخستین کتابخانه تخصصی امام علی(ع) در محله جنت قرار دارد 
وقف مسجد برای همراهان بیمار
منطقه طلاب کمبودهای زیادی دارد. در نگاه نخست شاید به نظر برسد که این محدوده از بابت مسجد بینیاز است، اما باتوجهبه بافت جمعیتی و نیازهای روز شهروندان، نمیتوان منطقه عمومی طلاب را از این نظر بینیاز دانست.
واقفان باید با نگاهی وسیع و همهجانبه کوشش کنند تا کمبودهایی منطقه را مطابق با نیازهای روز آن برطرف کنند. در این میان چند سالی است که «نیستانیها» در منطقه طلاب مشهد، مقابل بیمارستان هاشمینژاد، مشغول ساخت مسجدی چندمنظوره هستند؛ مسجدی که علاوهبر برگزاری نمازجماعت یومیه، مرکزی فرهنگی برای اهالی محل و همچنین مرکزی اقامتی برای همراهان بیماران شهرستانی و پایگاهی برای عزاداری ماههای محرم و صفر اهالی هیئت نیستانیها خواهد بود.
همه این اهداف، آرزوی پیرمرد کهنسال و پسران اوست که همگی سالیان سال در منطقه طلاب ساکن بودهاند و امروز همگی دستدردست هم سعی میکنند ساخت مسجدی را که چندین سال قبل سنگ بنای آن گذارده شده است، به سرانجام برسانند.
وقتی از پسر حاجآقای نیستانی که عضو هیئتامنای مسجد و حسابدار مخارج آن است، میپرسم چند درصد کار تمام شده است، میگوید: ۶۰ درصد. بقیه کار هم پول هنگفتی میخواهد که تابهحال تأمین نشده و تمام هزینههای مسجد را تابهحال، غلامحسن نیستانی تأمین کرده است.
هدف اصلی ما افزایش معنویت در این محدوده شهری و ساختن نسلی است که در آینده، وامدار معنویتی باشند که آباواجدادشان برای آنها به ارث گذاردهاند. با نعمتالله نیستانی (پسر غلامحسن) درباره تاریخچه منطقه طلاب و برنامههای پیش روی مسجد موسیبنجعفر (ع) یا همان نیستانیها گفتگو کردیم.
بخش اول: طلابشناسی
- از کی در منطقه طلاب هستید؟
متولد ۱۳۳۹ هستم و از اول در همین منطقه بودهام و هستم.
- قدیمیترین تصویری که از این محدوده در ذهن دارید، چیست؟
در آن اوایل هیچگونه خدمات شهری وجود نداشت. زمینها خاکی بود. جایی که امروز بیمارستان هاشمینژاد نام دارد، دراصل موقوفه محرابخان بود که مکان نگهداری جذامیها بود. محرابخان این موقوفه را وقف نگهداری جذامیها کرده بود.
در کتاب تاریخی که تازه منتشر شده، هم آمده است که پیش از سال ۱۳۰۳ قمری، مبتلایان به جذام که برای شفا جستن و کسب روزی به مشهد میآمدند، چون جایی را برای ماندن نداشتند، در اطراف حرم مطهر و داخل شهر پراکنده بودند.
به همین سبب میرزاعبدالوهاب آصفالدولهشیرازی، حاکم وقت خراسان و متولیباشی آستان قدس رضوی، جذامیان را جمعآوری و آنان را در بخشی از زمینهای شادکن از موقوفات آستان قدس رضوی به نام قلعه محرابخان جای داد. هماکنون مسجدی هم به نام محرابخان به نشانی میدان طبرسی واقع در چهارسوی نوغان وجود دارد.
- از دیگر مشخصات این محدوده بگویید؟
خیابانی که امروز ابوریحان نام دارد، پیش از این به نام تلگرد شناخته میشد. به یاد دارم که دو طرف این محدوده جوی آب بزرگی وجود داشت. این محدوده هم خاکی بود. حدود سالهای ۴۷-۴۸ شرکت برق، کارهای مقدماتی برای برقرسانی به محل را انجام داد. خیابانی که مقابل بیمارستان هاشمینژاد واقع شده، حدود سال ۴۶ آسفالت شد. ماشینهای راهسازی را به یاد دارم که کارهای عمرانی میکردند.
- منطقه از آن سالها چه تفاوتی کرده است؟
راست و صادقانهاش این است که توزیع سرانه ثروت ملی به اینجا نرسیده است! میبینید که منطقه خالی از هرگونه امکانات تفریحی است. در همه نقاط شهر شاهد بوستانهایی محلی هستیم، اما در این منطقه نه. بناهای این منطقه هنوز خشتی است.
من به یاد دارم که خانهمان را با کمک گِلمال ساختیم. او از گلها خشت درست میکرد و با خشت خام، خانه ما را ساخت. خانههایی که قدمتش به آن موقع میرسد، هنوز هم در منطقه وجود دارد؛ البته ماموران شهرداری هرازگاهی میآیند و جداول را رنگ میکنند تا نشانهای از حضور آنها باشد، اما نه به پیادهروها میرسند و نه به فضای سبز. موزاییککاری مقابل مغازهام را هم خودم انجام دادم.
بخش دوم: مسجد چندمنظوره
- واقف و بانی مسجد چه کسانی بودند؟
واقف زمینی که امروز درحال مسجد شدن است، مرحوم شوهرعمهام (حاجعباسقلی انباز) است. این قطعه زمین را پدرم برای مسجد درنظر گرفت و ما سازنده مسجد هستیم. متولی مسجد هم برادر بزرگ من است.
همه امور حقوقی در سازمان اوقاف و اداره امور مساجد ثبت شده است. من هم جزو هیئتامنا هستم. مسجد درمقابل بیمارستان هاشمینژاد واقع و نام مبارک حضرت موسیبنجعفر (ع) بر آن ثبت شده است. این بنا به خواست واقف بوده است.
- در این محدوده هر چیز کم باشد، مسجد کم نیست. چرا زمین وقفی را برای ساخت مسجد درنظر گرفتید؟
خود واقف این موضوع را پیشبینی کرده، اما مسئله را بهعهده هیئتامنا گذارده بود. ما هم، چون میدانستیم نظر اولیه واقف، مسجد بوده است، برای تأمین نظرش، رای به ساخت مسجد دادیم. نکته این است که در بخش پشتی بیمارستان هاشمینژاد، فرهنگسرایی با امکانات مناسب وجود دارد که متأسفانه چندان فعال نیست. اگر این مکان فعال بود، همه مساجد اطراف میتوانستند خدمات فرهنگیشان را درهمین مکان به بهترین شکل ممکن انجام دهند.
- باتوجهبه کمبود امکانات فرهنگی، مسجد میخواهد چه کارکردهایی داشته باشد؟
این مسجد در سه طبقه طراحی شده است. واضح است که یک طبقه آن به محل برگزاری نماز اختصاص دارد، اما طبقات دیگر کاربردهای همسو و مختلفی دارند؛ بهعنوان مثال هر روز شاهد هستیم که از شهرستانها، بیماران و همراهانشان به بیمارستان هاشمینژاد که درمقابل مسجد قرار دارد، میآیند و همراهان امکانات مناسبی برای استراحت شبانگاهی ندارند.
در نظر داریم این کمبود را با دراختیار قرار دادن بخشی از ساختمان جبران کنیم. علاوهبر این، پایگاه بسیجی برای مسجد پیشبینی شده است که نام شهدای نیستانی را برای آن انتخاب و ثبت کردهایم. طایفه نیستانی بیش از ۵۰۰ شهید به انقلاب اسلامی اهدا کرده است.
کتابخانهای هم برای مسجد درنظر گرفتهایم که ترویجکننده کتابهای مذهبی برای مخاطبانش خواهد بود و میتواند بهعنوان قرائتخانه برای دانشآموزان و دانشجویان و دیگر اقشار استفاده شود. مسجد در طبقه فوقانی شامل حسینیهای خواهد بود تا در ایام محرم و صفر، مکان پذیرایی از عزاداران حسینی وابسته به طایفه نیستانی باشد.
نام کامل این مکان مذهبی هم در سند، مسجد و حسینیه موسیبنجعفر (ع) ثبت شده است. همچنین باتوجهبه بافت جمعیتی و کثرت مراجعان به بیمارستان، چندین چشمه، سرویس بهداشتی و روشویی عمومی درنظر گرفتهایم و هماکنون مشغول ساخت آن هستیم.
- تابهحال چقدر برای مسجد، هزینه مالی شده است؟
من حسابدار مسجد هستم. طبق اسناد موجود، بیش از یکمیلیاردو ۵۰۰ میلیون تومان هزینه شده است و البته هنوز نتوانستهایم از سالن مسجد بهرهبرداری کنیم. به نظرم تابهحال پیشرفت ۶۰ درصدی داشته است. نظر هیئتامنا این است که مسجد و متعلقاتش را مرحلهبهمرحله افتتاح کنیم. نکته اینکه تابهحال هیچ کمکی به ساخت مسجد نشده است.
- آیا به دریافت کمکهای مردمی تمایل دارید؟
حتماً. ارگانها و نهادها هم خوب است در این زمینه نقش داشته باشند تا نتیجه مثبتش شامل حال همه مردم شود، حتی اگر بخواهیم در اولین گام، سالن مسجد را افتتاح کنیم، برای تأمین فرش آن نیاز به کمک داریم. تعداد فرشهای موجودمان محدود است و برای مفروش کردن همه سطح شبستان مسجد، کافی نیست.
- وضعیت ادامه ساخت مسجد چگونه است؟
درحال ادامه مسیریم تا ۴۰ درصد باقیمانده کار هم نهایی شود. الان اگر شما یا افراد مراجعه کنید، میبینید که گچکار، سنگکار و سایر عوامل اجرایی همزمان مشغول کار هستند و همه تلاشمان برای نهایی شدن صحن اصلی است. سعی کردیم از بهترین نوع سنگ برای مسجد استفاده کنیم.
- وقتی برای مسجد هزینه میکنید، چه حسی دارید؟
هر بخش کار که جلو میرود، خوشحال و خوشحالتر میشویم. احساسمان دقیقا مانند فرزندی است که پدر و مادر از او خشنود شدهاند.
- پیشبینی میکنید تا پایان کار چه مقدار هزینه نیاز باشد؟
باتوجهبه ایدهآلی که درنظر گرفتهایم، به نظر میرسد قریب به یک میلیارد تومان دیگر بودجه نیاز باشد، اما خبر خوب اینکه یک نوبت نماز عید فطر با حضور پرشور اهالی در مسجد برگزار شد که خود باعث انرژی بیشتر ما شد تا کار را نهایی کنیم.
- درباره گروه سازندگان مسجد توضیح دهید؟
از هنرمندترین و کارآمدترین افراد کمک گرفتیم. مهندسانی در این بنای اسلامی با ما همکاری میکنند که در آستان قدس رضوی پروژههای ساخت حرم را به پیش میبرند. مهندس طوسی، طراح جلوه بصری خارجی مسجد است.
فقط برای طراحی بیرون مسجد ۹۰ میلیون تومان هزینه کردیم، حتی برای ساخت درها هم از حضور نجاران بارگاه رضوی بهره گرفتیم؛ البته نه مجانی بلکه با بهایش، مطابق قراردادی که داشتیم. ما از کیفیت کار راضی هستیم.
- آیا حس میکنید مسجد ساختن در کسب دنیایی شما هم مؤثر بوده است؟
هیچگاه تصمیم نداشتیم ساخت مسجد باعث بیشتر شدن روزی دنیوی ما شود. از خدا فقط خواستهایم که این کار به بهترین شکل انجام شود. بههرحال هر کسی روزی خودش را خواهد داشت؛ هرچند خداوند متعال همیشه نظر رحمت به بندگانی دارد که سعی میکنند در مسیر او حرکت کنند و برکتش شامل حال همه و از جمله ما بوده است.
- ساخت مسجد در نسل بعدی نیستانیها چه نقشی میتواند داشته باشد؟
مسجد پایگاهی همیشگی برای ایجاد و ارتقای معنویت همه مخاطبان آن است. نسل بعدی قوم نیستانی همراه والدینشان در صفوف مسجد به نماز خواهند ایستاد و همانطور که ما با راهنمایی پدر و مادرمان با معنویت و دین آشنا شدیم، آنها هم در ادامه این مسیر نقش خواهند داشت. خوشبختانه نسل جوان طایفه ما نسلی تحصیلکرده هستند و امیدواریم نسلی باسواد و اهل معنویت داشته باشیم.
- استقبال نسل جدید از مساجد سطح منطقه چه اندازه بوده است و شما چه برنامهای برای جذب حداکثری نوجوانان و جوانان به مسجد دارید و خواهید داشت؟
رغبت عمومی در ساکنان این محدوده شهری به مسجد رفتن زیاد است و خصوصا بچهها که نسل فعال بعدی هستند، به مسجد میآیند و در برنامههای مختلف آن شرکت میکنند، اما باید توجه داشت که نسل جدید، خواستار امکانات ویژه هستند که تامین آنها میتواند رغبتشان را به مسجد آمدن افزایش دهد.
اگر وقفنامههای قدیمی را ببینید، گاهی میبینید که کسی برای نور یا روضهخوانی در مسجد وقفیاتی داشته است، اما امروز دیگر نیازهای مسجد و مراکز اسلامی منحصر به این موارد نیست. اگر میخواهیم عموم مردم و خصوصا نسل جوان اهتمام بیشتری به مسجد داشته باشند، باید بهسمت مسجدی برویم که نیازهای آنها را شناسایی و تامین میکند.
قرار دادن کامپیوتر و امکانات دیجیتال مطالعه در مسجد، جزو پایه ایترین ملزومات مسجد است. واقفان نیز باید وسعت نظر داشته باشند و خواستهها و نیازهای جدید را بشناسند و مطابق آن برنامهریزی کنند.
اگر به این نکات که درحقیقت شرط تداوم سنتهای صالح و دینداری درمیان مردم است، توجه نشود، ممکن است خدای ناکرده با رکود مواجه شویم و حرکت روبه جلویی نداشته باشیم.
- نکته آخر؟
مادر مرحوم و پدرم با این هدف که نور معنویت در این محدوده بیشتر شود، به ساخت مسجد اهتمام داشتند و امیدواریم بتوانیم این مهم را به پایان برسانیم. در روز افتتاح از همه مسئولان شهری و همچنین کارکنان روزنامه شهرآرا دعوت خواهیم کرد. انشاءا...!
* این گزارش یکشنبه ۳ تیر سال ۱۳۹۷ در شماره ۲۹۷ شهرآرامحله منطقه ۴ چاپ شده است.
لینک کوتاه
آوا و نمــــــای شهر
