خیابان صاحبالزمان۱۵ کوچه شهیدایوب لوحی بعداز انقلاب بهمرور و ذرهذره آباد شد؛ چنانکه چهاردهسال پیش، رنگ آسفالت را به خود دید. وجود چندین مدرسه در این کوچه، حالوهوای خاصی به آن بخشیده است.
تقریبا همه کوچههای قدیمی مشهد دارای فرعیهایی هستند که سرنوشت تعدادی از این فرعیها هم به بنبست رسیده است. شاید بتوان فرعی «خندق۲۳» (توحید۲۳) را تنها کوچه بافت قدیم شهر لقب داد که هیچکدام از فرعیهایش بنبست نیستند.
حدود ۱۸۱سال پیش، خدربیگ، در فاصله ششکیلومتری باروهای شهر مشهد بهعنوان منزلگاهی تلقی میشد که کاروانهای تجاری قادر به اتراق موقت در آن بودهاند. این قلعه چنان مستحکم بود که میشد روی آن بهعنوان مکانی امن حساب کرد.
روستای چهاربرج بهعنوان یکی از ۱۶ هسته جمعیتی محدوده تاریخی توس، سال ۱۳۹۲ به شهرداری منطقه ۱۲ الحاق شد و محله چهاربرج نام گرفت. این محله قدیمی و پررفت و آمد، در مسیر آرامگاه فردوسی است.
باغ «هشتآباد» یا «عشرتآباد» امروزی، در میانه این جزیره سبز و در ضلع شمال غربی آن واقع بود و حکایت امروز ما، بخشی از سرگذشت این نگین سبز تاریخ مشهد است.
محمد زارع تعریف میکند: انتهای اروند۶۰ جوی آبی بود که از پشت مدرسه آزادی به زمینهای زراعی میریخت. در کل زمستان، این آب یخ میزد و شبیه سرسره میشد. بعداز مدرسه با بچههای اینجا سرسرهبازی میکردیم و یکی از تفریحاتمان همین بود.
کوچه شهید طاهری ۸ واقع در شهرک حجت (شهید درودی ۷) کوچهای بنبست است و بهگفته قدیمیها سابقه سکونت در آن به پانزده سال قبل بازمیگردد. بیشتر ساکنان اینجا، سابقه ۱۰ تا ۱۲ سال سکونت دارند.
محمدرضا دهقانپور و خانوادهاش از ساکنان قدیمی محله راهنمایی هستند. پدرش سال۱۳۴۵ قطعهزمینی میخرد و خانه را میسازد. آن زمان اینجا به قلعه احمدآباد معروف بوده است و مردم در آن گندم میکاشتند.
وارد خیابان آموزگار شهیدرجایی ۳۷ که شوید، چشمتان از بین ساختمانهای سربهفلککشیده به یک فضای سبز روشن میشود که به وقت بهار و تابستان زیبایی را به این معبر شهری هدیه میکند. اولین سکونتها در این معبر از حدود چهاردهسال قبل آغاز شده است.
به وقت نماز ظهر، این مسجد پر میشود از اهالی آزادشهر بهویژه حضور جوانان. امام جماعت شب مسجد میگوید: بانیان مسجد دنبال ایجاد فضایی برای ترویج دین بودند و به همین دلیل این مکان تا این اندازه متفاوت و معنوی است.
حاج نورمحمد عُرفانی که عمری برقکار بوده قدمهای زیادی برای آبادانی محله فردوسی برداشته است.
تقیآباد در میان مزارع مشهوری مانند الندشت و دستجرد، موقعیت کاملا مستقلی داشت. در اسناد، از این مزرعه بهصورت مستقل نام برده شده است. قدمت بخش مهمی از این اسناد به دوره قاجاریه برمیگردد.
محبعلی اسدی میگوید: خیلی از این خانهها را خودم ساختهام. هیچوقت هم صحبت پول به میان نمیآمد؛ هرچه همسایهها دستمزد میدادند، میگفتم خدا برکت. آنهایی هم که دستوبالشان تنگ بود، هیچ؛ فیسبیلالله کار میکردم.
کوچه یغما یا عبادی ۱۲ مانند کوچه دکتر شیخ یا پشت بهره سراب در دورهای مانند یک مسیر شریانی عمده شهر عمل میکرد. این کوچه اکنون بهعنوان یکی از مسیرهای پشتیبانی ترافیکی شهر استفاده میشود.
محمودعبدی تعریف میکند: تا پنجاه سال پیش، زمینهای روستای مهدیآباد با قناتی آبیاری میشد که از کنار مسجد میگذشت و نمازگزاران با آن وضو میگرفتند و معتقد بودند این آب باعث برکت مزارع و باغات آنها میشود.
یکی از مهمترین هویتهای محله کوی سلمان، گودال فخار است. گودالی عظیم در نزدیکی میدان میرزاکوچکخان و در حاشیه بولواری به همین نام که حدود ۷ متر عمق دارد و با ۲۱ پله از حاشیه خیابان جدا میشود.
سجادیه سومین محله کوچک مشهد است که تنها ۳۶ هکتار وسعت دارد و بیش از ۵ هزار و ۳۰۰ نفر را در خود جای داده است. به طور متوسط در هر هکتار محله سجادیه ۱۴۷ نفر سکونت دارند که حدود ۲ و نیم برابر میانگین شهری است.
قلعه وکیلآباد در مرحله تملک و بازگشایی شهردار منطقه ۱۲ شهرداری مشهد از اعتبار ۱۵۰میلیاردی برای رفع یک معضل چنددهساله خبر داد.
به نوشته مهدی سیدی، مزرعه سرگود بین بولوار طبرسی و جاده مشهدـ سرخس، بیرون دیوار شهر، نزدیک گودال خشتمالهای بعدی و بوستان وحدت فعلی بوده است که اکنون در محدوده محله جلالیه قرار دارد.
محله رضائیه که فاصله کوتاهی تا بارگاه منور رضوی قرار دارد، از قدیم به خاطر نزدیک بودن به حرم امام رضا (ع) یکی از محلهای مورد علاقه سکونت زائران و مجاوران بوده و به همین خاطر هم بعد از انقلاب رضاییه نامیده شده است.