آقای گندمکار میگوید: در مکان ایستگاه قطار شهری فعلی، باغ صیفیجات بود که مردم به آن باغتره میگفتند. باغ، چاه آبی به نام حاجعباس داشت که انواع سبزی و صیفیجات آنجا میکاشتند. بعدازظهرهای تابستان با خانواده اینجا میآمدیم.
غیرشمارها یا بهاصطلاح مشهدیها «قرشمالها» گروهی بودند که با وجود حضور طولانی در مشهد و البته دیگر شهرهای ایران، تفکیک فرهنگی خود را حفظ کرده بودند و بهعنوان یک اقلیت نژادی، با فرهنگی متفاوت، به حیات خود ادامه میدادند.
معبر شهید بابانظر۱۱ (میثم) از معابر اصلی محله فجر به شمار میرود که بزرگراه شهیدبابانظر را به بولوار شهید مفتح متصل میکند. دارای ۳۲ فرعی است و بیشتر کاربریهای آن را خانههای مسکونی و تجاریهای خطی تشکیل میدهد.
ثمانه تا ۴۵ سال قبل، پوشیده از زمینهای مزروعی و باغات میوه بود. این املاک به آستان قدس رضوی تعلق داشت. سال۱۳۶۰ قطعهبندیها شروع و بهتدریج مسکونی شد. آن زمان این محدوده به «بند جیم» معروف بود.
آخر مجیدیه تا همین چندسال پیش، یکشنبهها و چهارشنبهها روز بازارمحلی برپا میشد. ما همسایهها قرار خریدهایمان را برای یکی از این دو روز تعیین میکردیم و گروهی به خرید میرفتیم.
معبر نماز یک که به نام شهیدحسینیمقدم مزین شده، بخشی از محله چهارچشمه است که تا همین پنج سال پیش، جزو روستای خورشید بود و هیچ ساختوسازی در آن صورت نمیگرفت. اما طی سالهای اخیر زندگی در این خیابان جان گرفته است.
«باغ حرم» کوچهای در همسایگی میدان شهدای مشهد که این روزها عنوان «شهید هاشمینژاد۵» بر آن نشسته است.
علیاصغر علیاکبرزاده تعریف میکند: آب لولهکشی نداشتیم و آب را با تانکر برایمان میآوردند. یکبار مهمان از شهرستان داشتیم. از راه رسیده بودند و میخواستیم غذا درست کنیم. مهمان را ترک موتور نشاندم و با هم از شهرک ابوذر آب آوردیم.
در محله عباسآباد، کمترمعبر اصلیای پیدا میشود که مثل طبرسیشمالی ۱۰، تعداد خانههای مسکونیاش به اندازه انگشتان دست باشد. دلیل کمتراکم بودن این کوچه میتوان در جانمایی پنجمدرسه و یکی از ساختمانهای اداری ذیل شهرداری منطقه۳ دانست.
به گفته اهالی مجد ۱۷ پیش از اینکه بولوار شهیدمطهری جنوبی بین خیابان سنایی و بولوار مجد کشیده شود، سرتیپ عبدالرحیمخان کاشفالملک، چهارمین شهردار مشهد، با فرزندانش در این خیابان زندگی میکرد و برای همین نام کاشف برای آن انتخاب شده است.
حسین نظری میگوید: مسجد جوادالائمه (ع) در گلبرگ ۸ محل اعزام رزمندگان و پاتوق بچهبسیجیهای محله و ستاد پشتیبانی دوران جنگتحمیلی بود. خاطرات آن روزها یک طرف، جشن پتوی ما هم یکطرف.
اگر قرار باشد استنباطی از دلیل نامگذاری کاریزک داشته باشیم، باید سبب آن را جاری بودن قناتی کوچک و کمآب روی اراضی میان فتحآباد تا کلاتهبوغا بدانیم که بهدلیل ایجاد قلعهای مسکونی، ساختاری مستقل پیدا کرده بود.
راسته دیوار باغ آستان قدس در خیابان جلالآلاحمد۷۱، خوابگاه تاکسیهایی است که برای خرید و فروش به این کوچه آورده میشوند و اینجا را به پارکینگ تاکسیها تبدیل کرده است.
آقامحسن میگوید: نانوایی سنگک پدرم اولین نانوایی شهرک بود. من همه ایام هفته مستقیم از مدرسه به در مغازه میآمدم تا پای پاچال بایستم. آن زمان یکشنبهها را خیلی دوست داشتم؛ چون روز تعطیلی نانوایی بود.
کوچه شهیدرفیعی ۱۷ در محله فرهنگیان به نام شهید محمدابراهیم شادمهر مزین شده است. بزرگترین شاخصه این معبر که از سمت دیگر به شریعتی ۴۷ میرسد، این است که کسی در آن سکونت ندارد.
درمیان مردم، مسجد خردو هنوز به همان نام قدیمی «سهدر» شناخته میشود. اما در سالهای اخیر به نام «صاحبالامر» مزین شد. با اینکه سالها از ساخت این مسجد میگذرد، بنای آن همچنان بدون تغییر باقی مانده است.
در آخرین تغییرنام رسمی توحید ۴ «در انتهای سال ۱۴۰۳؛ نام توحید از تابلوی راهنمای ابتدای این کوچه حذف شد و عنوان شهیدجمهور آیتالله رئیسی۴ را به جای آن بر بالای نام شهید شریفروحانی ثبت کردند.
محله امیرالمومنین (ع) در گذشته از چهار قلعه تشکیل شده بود که از میان آنها، قلعه روحآباد بخش محوری محله را به خود اختصاص میداد. این روستا برای مقابله با حمله ترکمنها به معنای واقعی قلعه مانند بود.
بیشتر ساکنان محله شهید آوینی، مهاجران افغانستانی هستند که هویت این محله را شکل دادهاند. سوای فقر و آسیبهای اجتماعی، حضور مهاجران شکلی متفاوت به محله داده و جنبه گردشگری پیدا کرده است.
نیزه روستایی نه چندان قدیمی در حاشیه شمالی شهر و در مجاورت روستای گلشهر بوده است. این محله اکنون به همراه محلات شهیدآوینی و امیرالمومنین (ع) در میان مردم به نام «گلشهر» نیز شناخته میشود.