سپندوار؛ شب شعر رهبرشهید در مشهد

شب شعر «سپندوار» بیش از آنکه یک برنامه تقویمی باشد، نوعی قرار نانوشته میان شاعران مشهد است؛ دیداری که هر بار در روز‌های پایانی سال شکل می‌گیرد و صدا‌های متفاوت شعر فارسی را در یک فضا کنار هم می‌نشاند.

محفلی که از اواخر دهه ۸۰ و در پی نشست‌های شعری هم‌زمان با سفر‌های نوروزی رهبر معظم انقلاب به مشهد شکل گرفت و به‌تدریج هویتی مستقل پیدا کرد؛ هویتی که آن را از یک مراسم مناسبتی فراتر برد و به مجالی برای بازنمایی بخشی از جریان شعر معاصر شهر تبدیل کرد که سنت محافل ادبی در آن هنوز بر پایه دیدار حضوری و شنیدن زنده شعر ادامه دارد، آن هم در حضور رهبری ادیب.

امسال، اما این شب شعر در شرایطی متفاوت برگزار می‌شود؛ نخستین دوره‌ای که قرار است بدون حضور رهبر معظم انقلاب در مشهد برگزار شود و همین غیاب، معنایی غریب به این محفل داده است.

مطلب مرتبط خاطرات مشهدی‌ها از همسایگی با رهبرشهید

مسجد کرامت، پایگاهی برای استقبال شاعرانه

حجت‌الاسلام‌والمسلمین علی عدالتی مجد، از پایه‌گذاران اصلی شب شعر سپندوار، شکل‌گیری این برنامه را به اواخر دهه ۸۰ نسبت می‌دهد؛ زمانی که ایده برگزاری یک شب شعر در استقبال از حضور نوروزی رهبرمعظم انقلاب را با امیرمهدی حکیمی، مسئول وقت بخش هنری دفتر تبلیغات اسلامی مشهد، مطرح کرد. عدالتی در آن زمان دبیر انجمن ادبی دعبل و از فعالان حلقه شعر دفتر تبلیغات اسلامی بود.

او درباره نخستین تجربه برگزاری این شب شعر می‌گوید: «اولین برنامه را در مسجد کرامت، برگزار کردیم؛ جایی که پایگاه خود رهبری محسوب می‌شد. فکر کردیم چه مکانی مناسب‌تر از آنجا برای شعرخوانی شاعران خراسان.»

به گفته او، در همان ابتدا، ایده برگزاری برنامه با انجمن‌های ادبی شهر مطرح شد و استقبال گسترده‌ای به همراه داشت. عدالتی توضیح می‌دهد که هدف برگزارکنندگان این بود که حضور نوروزی رهبر انقلاب در مشهد برای جامعه ادبی شهر به رخدادی منفعلانه تبدیل نشود: «نمی‌خواستیم ایشان به مشهد بیایند و شاعران بی‌تفاوت از کنار این حضور عبور کنند. به هر حال ایشان خود از چهره‌های مؤثر محافل ادبی کشور بوده‌اند و طبیعی بود شاعران خراسانی واکنشی فرهنگی نشان دهند.»

واژه سپندوار را از یکی از شعر‌های رهبری برداشتیم؛ دلم قرار نمی‌گیرد از فغان بی‌تو /سپندوار ز کف دادم عنان بی‌تو

به گفته عدالتی، از سال ۱۳۸۹ تا ۱۳۹۴ پنج شب شعر برگزار شد؛ سه برنامه در مسجد «کرامت» و دو برنامه دیگر در خانه پدری رهبر انقلاب در کوچه سیدجواد خامنه‌ای.

«سپندوار»؛ نامی برگرفته از شعر رهبری

حجت‌الاسلام‌والمسلمین سیدمسلم موسوی، شاعر خراسانی و از دیگر بنیان‌گذاران سپندوار، می‌گوید: اکنون بیش از پانزده سال از طرح اولیه این ایده می‌گذرد. او همراه با عدالتی‌مجد و امیرمهدی حکیمی، هسته اولیه شکل‌گیری این شب شعر را تشکیل دادند.

موسوی درباره انتخاب نام برنامه توضیح می‌دهد: «واژه سپندوار را از یکی از شعر‌های خود رهبری برداشتیم؛ بیتی که می‌گوید: دلم قرار نمی‌گیرد از فغان بی‌تو / سپندوار ز کف دادم عنان بی‌تو.» 

به گفته او، نزدیکی رهبر انقلاب با فضای شعر و ادبیات، انگیزه اصلی شکل‌گیری این برنامه بود: «ایشان سال‌ها با ادبیات دمخور بودند و دوستان شاعر زیادی داشتند. ما می‌خواستیم هنگام حضورشان در مشهد، یک استقبال شاعرانه شکل بگیرد و جامعه شعر نسبت به این حضور کاری بکنند.»

محفل که گسترده‌تر شد به مرور، سپندوار از یک گردهمایی محدود شهری فراتر رفت. موسوی می‌گوید: در دوره‌های مختلف، شاعران شناخته‌شده‌ای از مشهد، تهران و دیگر شهر‌ها و حتی شاعرانی از خارج کشور در این شب شعر شرکت کردند. او از چهره‌هایی، چون مرحوم شکوهی، استاد شفق، نیک، میلاد عرفان‌پور، علیرضا قزوه، ناصر فیض و محمد صالح‌اعلا به‌عنوان مهمانان این محفل نام می‌برد و اضافه می‌کند که در کنار برنامه‌های رسمی، شب‌های شعر خودجوش و مردمی نیز در حاشیه سپندوار شکل می‌گرفت.

به گفته موسوی، هدف برنامه تنها شعرخوانی نبود: «رهبر انقلاب بار‌ها بر معرفی ادبیات کشور تأکید کرده‌اند و ما هم می‌خواستیم سهمی در این مسیر داشته باشیم».

امسال قرار است پس از چند سال وقفه دوباره و هم‌زمان با تشییع پیکر رهبر معظم انقلاب، سپندوار در مشهد برگزار شود.

* این گزارش پنج‌شنبه ۲۱ اسفندماه ۱۴۰۴ در شماره ۶۲۸ شهرآرامحله منطقه ثامن چاپ شده است.