نقاشی‌های اطراف حرم زائر را برای زیارت آماده می‌کند

خیلی از ما می‌‏دانیم که نقاشی‌دیواری از نظر تأثیرگذاری زیاد بصری و آفرینش زیبایی و هماهنگی فرم و ریتم، نقش ارزشمندی در آثار معماری و زیباسازی هر شهری دارد. شاید همین باشد که در کنار تمام زیبایی‏‌هایی که وجود بارگاه منوّر رضوی به مشهد و منطقه ثامن داده است، نمی‌‏توانیم از حضور رنگ‌‏ها بر دیوار‌های حوالی حرم بگذریم و پذیرفته‌‏ایم که این رنگ و نقش‏‌ها زیبایی را دوچندان می‌‏کند.

نقاشی‏‌های بسیاری در اطراف حرم هستند که به بی‏‌جانی دیوار‌ها جان داده‌‏اند، اما دو تا از آنها از همه تازه‏‌ترند. یکی نقش زرکوب نام مبارک امام رضا (ع) در ابتدای خیابان نواب و دیگری طرح مکرر حرم و اسمای امامش که قرار است بعد از خیابان شیرازی در محله بالاخیابان مشهد در تمام خیابان‌‏های منتهی به حرم اجرا شود.

مطلب مرتبط باغ رنگین‌کمانی عمار حقیقی روی دیوارهای مشهد

امام و زیارت رویکرد موضوعی بیشتر نقاشی‏‌هاست

قبل از هر چیز به سراغ کسی می‌‏رویم که در سمت مدیریت امور هنری شهرداری مشهد، بانی شکل‏‌گیری خیلی از نقاشی‌های ‏دیواری‏ مشهد بوده است. هادی مظفری با بیان اینکه موضوع و طرح و اجرای نقاشی‌های دیواری زیر نظر مدیریت امور هنری و متناسب با محیط هر منطقه است، می‌گوید: در منطقه ثامن به دلیل وجود بارگاه مطهر رضوی و حس و حال معنوی منطقه، بیشتر طرح‌ها با رویکرد موضوعی حضرت‌رضا (ع) و زیارت انتخاب می‌شود.

او توضیح می‌‏دهد: شهرداری، دیوار‌های مورد نظر را معرفی و ما هم موضوعات را به هنرمندان اعلام می‌کنیم. طرح‌های هنرمندان به دبیرخانه شورای نقاشی‌دیواری ارسال می‌شود و توسط هفت‌نفر از استادان هنر‌های تجسمی بررسی شده و درپایان طرح‌های تصویب‌شده اعلام می‌شود.

باید فضای اطراف حرم، زائر را برای زیارت آماده کند

معاون فرهنگی اجتماعی شهرداری ثامن هم اعتقاد دارد: اگر پذیرفته‏‌ایم حرم نقطه‏‌ای از بهشت است، باید اطرافش را هم زیبا کنیم. سیدمحمد میرشفیعی ادامه می‌‏دهد:، چون زائر به سمت حرم حرکت می‌‏کند، باید محیط اطراف حرم به‌گونه‌‏ای طراحی شود که او را برای زیارت آماده کند؛ برای همین طرحی که در این منطقه و خیابان‌‏های منتهی به حرم اجرا می‌‏شود، باید ویژگی‌‏های منحصربه‌‏فردی داشته باشد.

چون زائر به سمت حرم حرکت می‌‏کند، باید محیط اطراف حرم به‌گونه‌‏ای طراحی شود که او را برای زیارت آماده کند

او به گذشته اشاره می‌کند و می‌‏گوید: در سال ۸۵ ما تجربه‌‏ای در خیابان شیرازی داشتیم که از سوی مردم بسیار استقبال شد. در این تجربه برخی از مبانی زیارت را در طرح‏‌هایی بر دیوار‌های خیابان تصویر کردیم که عابران ارتباط خوبی با آن برقرار کردند به گونه‌‏ای که خیلی‌‏ها با این طرح‏‌ها عکس می‏‌گرفتند، اما طراحان و مجریان دو نقاشی تازه منطقه ثامن هم با همین رویکرد به سراغ کار رفته‌‏اند.

طرحی که همه می‌‏فهمند

شراره مهجور در مورد طرح القاب و اسما امام‌رضا (ع) که از اوست، می‌‏گوید: ابتدا سعی کردم یک طرح آنالیزشده از حرم ترسیم کنم. تصویری که افراد عام و کم‌‏سواد هم بتوانند با آن ارتباط برقرار کنند. طرح اولیه را به صورت اتود روی کاغذ پیاده کردم و القاب متبرک علی‌بن‌موسی‌الرضا (ع) را به صورت خط سیاه‌مشق در دیواره‌ها و مستطیل‌های طرح قرار دادم و از رنگ‏‌های مذهبی هم مثل زرد و آبی فیروزه‏‌ای برای رنگ‏‌آمیزی آن استفاده کردم.

او خوبی طرحش را قابلیت ادامه‏‌دار بودن آن می‏‌داند و تأکید می‌‏کند که این طرح متناسب با طول دیوار، کوتاه و بلند می‌شود. چیزی که فرید رجب‌‏زاده، مجری طرح، بیشترین استفاده را از آن خواهد برد. رجب‌‏زاده که پیش از این اسب‏‌های بولوار فکوری را نقاشی کرده می‏‌گوید: این یک نقاشی سطح ۲ است که ارتفاع ۲.۵ متری دارد، اما هیچ طولی برای آن مشخص نشده است و بر اساس شکل دیوار‌های منطقه تکرار خواهد شد.

او اضافه می‌‏کند: اجرای این کار در نزدیکی حرم، آن را از بقیه کارهایم متفاوت می‌‏کند. رفت‌و‌آمد زیاد مردم در این منطقه، کارکردن را برای ما سخت می‏‌کند؛ ضمن اینکه جذابیت‌‏های خاص خودش را دارد.

این نقاش سختی کار خود را به دو دلیل می‏داند و ادامه می‌‏دهد: از جمعیت زیاد عابران در محل کار که بگذریم، بخش دیگر سختی کار به تفاوت فرهنگ‌‏های مردم برمی‌‏گردد که هرکدام با دیدگاه خاص خود به اثر نگاه می‏‌کنند؛ قبلا چنین تجربه‌ای نداشتم.

او در پایان امکان نقاشی این طرح را هنگام شب مطرح می‌کند و می‌گوید: تا اینجای کار که مشکلی نداشته‌ایم، اما اگر رفت‌و‌آمد مردم مشکل ایجاد بکند، سعی می‏کنیم ادامه آن را به شب‏ها موکول کنیم که جمعیت کمتری در خیابان‏های اطراف حرم حضور دارد.

رضا (ع)؛ نامی که باید با طلا نوشتش

مهدی اکبرزاده هم که به پیشنهاد شهرداری ثامن یکی از این نقاشی‌‏ها را طراحی کرده است، می‌‏گوید: اگرچه مدت‌‏هاست در بافت مذهبی منطقه ثامن چنین کار‌هایی انجام می‌‏شود، بیشتر آن‌‏ها ضعیف بودند و از طرفی هم ربطی به هنر‌های اسلامی نداشتند. شاید همین‌ها بود که باعث شد من طرح سنتی اسلیمی و ختایی را برای کارم انتخاب کنم.

این هنرمند نقاش اضافه می‏کند که قبلا این طرح را در فضا‌های بسته مثل محیط درون مسجد اجرا کرده است و اکنون آن را در فضایی باز به معرض تماشا گذاشته است.

اکبرزاده در خصوص جزئیات این نقاشی که توسط خود او نیز اجرا شده است، می‏‌گوید: این نقاشی ۴.۵ در ۴.۵ متر است که با توجه به نزدیکی به حرم و وجود مقوله‌ای به نام «سلام‌دادن به حضرت» به همین موضوع می‏‌پردازد و در آن از رنگ‌های سرد و تند سنتی استفاده شده است. همچنین برای خطوط نوشتاری از ورق طلا استفاده کرده‏ایم که جلوه بیشتری به کار بدهد.

او در پایان گفته‏‌هایش از احتمال نقاشی یک حرم سه‏‌بعدی در نزدیکی یکی از بازار‌های اطراف حرم نیز خبر می‌‏دهد و اجرای را به آینده نزدیک و موافقت مسئولان منطقه موکول می‌‏کند.

*این گزارش پنجشنبه، ۹ شهریور ۹۱ در شماره ۱۹ شهرآرامحله منطقه ثامن چاپ شده است.