درخت‌های توت محله امیریه، میراث شیرین صنعتگران

سفید، آب‌دار و شیرین؛ اینها صفاتی است درباره یک توت خوب که هر‌ساله این موقع در خیابان‌های شهر می‌توان یافت؛ توت‌های درختان خیابان علویه نیز از همین جنس هستند. بچه‌هایی که این روز‌ها از درختان این خیابان بالا می‌‎روند و آنها را می‌تکانند، محصول این درختان را این گونه توصیف می‌کنند.

در گوشه‌و‌کنار این خیابان، درختان کوتاه و بلند توت دیده می‌شود که در روز‌های اردیبهشتی، کام اهالی محله امیریه و محلات اطراف و همچنین رهگذران را شیرین می‌کند.

مطلب مرتبط رسم توت‌چینی در مشهد قدیم به روایت احمد مرویان

مایه سرسبزی محله

درختان توت خیابان علویه به یقین قدیمی‌ترین درختان محدوده شهری الهیه مشهد هستند؛ زیرا قبل از آغاز سکونت در الهیه، صنعتگران و واحد‌های تولیدی در این محدوده فعال بودند و زمینه سرسبزی و آبادی را در این گوشه از شهر ایجاد کردند. حالا میراث آن دوران، درختان توتی هستند که در حاشیه خیابان علویه یا کوچه علویه یک، دیده می‌شوند و هم مایه سرسبزی هستند و هم محصول شیرینی به شهروندان عرضه می‌کنند.

با دو نوجوان که از درختی بالا می‌روند تا از محصول شیرین تازه‌رسیده بچینند، گفت‌‎وگو می‌کنیم. سینا مهدوی می‌گوید: هفت‌سال است در این محله هستیم. پدرم نگهبان شرکت است. دو‌سال است با دوستم، ابوالفضل می‌آییم و از این توت‌ها می‌خوریم. هم شیرین است و هم درختانش پشه ندارد. حسابی می‌چسبد.

درختان سیراب از قاسم‌آباد

فقط بچه‌های امروز محلات امیریه، صادقیه، الهیه و نقویه نیستند که طعم شیرین توت‌های درختان خیابان علویه یک را می‌چشند، بلکه قدیمی‌تر‌ها و کسانی نیز که از حدود دو دهه قبل در این محدوده رفت وآمد داشته‌اند، می‌دانند درختان توت این مسیر تا چه اندازه شیرین و خوشمزه است.

چند‌متر پایین‌تر از درخت‌های توت، منبع آب روبازی مربوط به تأمین آب قاسم‌آباد بود که شلنگ می‌انداختیم و درختان را سیراب می‌کردی

محمد حسین‌پناه که اکنون ساکن محله امیریه است و دو دهه قبل‌تر به‌عنوان دانشجو به کارگاه مکانیک دانشگاه آزاد در این محدوده تردد داشته است، می‌گوید: آن زمان اردیبهشت که می‌شد، قبل شروع کارگاه یا فاصله بین ساعت‌های کلاس را می‌آمدیم توت‌خوری. 

حسین داوری هم که از کارکنان یکی از واحد‌های تولیدی خیابان علویه است، می‌گوید: ۲۰‌سال پیش، این درخت‌ها چهره امروز را نداشتند. کوچک بودند و کم‌توت ولی، چون چند‌متر پایین‌تر، منبع آب روبازی مربوط به تأمین آب قاسم‌آباد بود، ما از آنجا شلنگ می‌انداختیم و این درختان را سیراب می‌کردیم. به‌همین‌دلیل توتی که می‌داد، همیشه پرآب و شیرین بود.

توصیف داستان سبز‌شدن این درختان در چند‌نقطه از خیابان علویه، از زبان کارگران و فعالان قدیمی صنعت در این محدوده، شنیدنی است. مهدی سالارپور که نگهبان یک مجموعه صنعتی است، می‌گوید: تا ۲۵‌سال قبل، اصلا علویه ۳ کوچه نبود؛ فضای کارخانه بود که دو‌تکه شد و از میان آن، این مسیر باز شد. وقتی دیوار‌ها ریخته شد، این درخت‌ها که قبلا وسط کارخانه بودند، وسط کوچه قرار گرفتند.

داستان روییدن و تنومند‌شدن تعدادی از درختان توت حاشیه خیابان علویه هم به زحمت صنعتگران و فعالان این حوزه برمی‌گردد. حسین مهدوی‌کیا، از کارگران قدیمی این محدوده، می‌گوید: در گذشته، خیابان علویه مثل امروزش نبود؛ نه آسفالت درستی داشت و نه دیوار و سایه‌ای. همکاری داشتیم به اسم جمشید خداوردی که همیشه می‌گفت «اینجا چه بیابانی است که ما در آن کار می‌کنیم؛ نه سرسبزی دارد نه سایه‌ای که زیر آن بنشینی.»

یک روز بهاری دیدیم ۱۰ تا نهال توت از باغ خودش آورد. ۴، ۵‌درخت حاشیه خیابان کاشت، بقیه را هم داخل حیاط کارگاه. از او خبری ندارم، ولی حالا همین درختان شده است یادگاری آن بنده‌‎خدا.

* این گزارش پنج‌شنبه ۱۷ اردیبهشت‌ماه ۱۴۰۵ در شماره ۶۳۸ شهرآرامحله منطقه ۱۱ و ۱۲ چاپ شده است.