مراسم نخلگردانی دارای مقدمات خاصی بود که تزیین و آرایش نخل و بهعبارت دیگر «نخلبندی» ازجمله ضروریات آن بهحساب میآمد. معمولا نخلها را با وسایل گوناگونی ازجمله پارچه، آیینه تزیین میکردند.
امروزه فقط یکی از آن سقاخانههای قدیمی، یعنی سقاخانه مشهور به «اسماعیلطلایی» باقی مانده است، اما دستکم تا اواخر دوره قاجار، حرم رضوی سقاخانههای متعددی داشته است.
محله دروی یادگار مزرعه درآبد است. از این مزرعه در وقفنامه میرزا ابراهیم رضوی در اوایل قرن دوازدهم و همچنین وقفنامه خزانهدارها (آمنه جواهری) در اواخر دوره قاجار نام برده شده است.
خانه تاریخی داروغه در محله پایینخیابان، راسته حوض مسگران، راسته بهادرخان یا شهید سالاریمقدم، کوچه یوسفخان واقع شده است.
در محله تازهساز دانش آموز بنایی ۵۰۰ متر مربعی به سبک و سیاق سنتی که نمایانگر تاریخ دوره صفویه و قاجار است، ساخته شده. در این خانه انگار که در زمان سفر کردهای! به قرنها پیش.
خانه تاریخی آل سیدان- معروف به سیدان- به دلیل پرشدن چاههای جذبیاش در بارندگیهای پاییز و گودبرداری غیر اصولی پروژه پشت خانه فروریخت.
در طول زمان، نامهایی، چون کوچه میرزاابراهیم، شهیدیگانه، مدرسه جعفریه، خطیب و سرانجام ابوالقاسم مصدقاکرم را به خود گرفته است، اما بیشتر به نام میرعلمخان شناخته میشود.
کوچه آیتالله شیرازی ۹ که قدیمیها آن را با نام «آبمیرزا» میشناسند بهدلیل سکونت افرادی برجسته در طول زمان، دارای اهمیتی ویژه در تاریخ شهر و حتی کشور است.
وارد کوچه سجادی ۴ شدیم، خانهای بزرگ که بر سر در آن نوشته شده بود: «حسینیه منزل مرحوم شیخ محمدتقی بجنوردی»، تاسیس ۱۲۹۰ هجری قمری. تاریخ حکشده روی آن توجه ما را بیشتر به خودش جلب کرد.
مرحوم کوزهکنانی که یکی از تاجران بزرگ مشهدی در اواخر قاجاریه بهشمار میرفته، این خانه را در سال۱۲۷۰ هجریشمسی بنا کرده است.
مالک اولیه خانه تاریخی محمدیه «صراف» نامی بوده است که اطلاعات زیادی درباره شغل و موقعیت وی دردسترس نیست. حدود ۸۰ سال پیش آقای محمدی این منزل را خرید و تاکنون نیز مالک این منزل در اینجا ساکن است.
از سال ۱۳۱۳ مردم مشهد بخش شرقی کوچه آخوندخراسانی ۷را کوچه پشت کنسولگری نامگذاری کردند و بخش غربی را در آخوند خراسانی ۸ کوچه خواجهروشنایی.
عباس شیخالاسلامفاضل، پنجمین نسل از خاندان جواهرچی است، کسی که جد بزرگش در دربار قاجار سازنده کمربندهای جواهرنشان بود و پدرش دانشمندی بود که به لقب «شیخالاسلام فاضل» مفتخر شد.
مهمترین ویژگی خانه تاریخی ناظران وسعت زیاد و قدمت آن است. از ویژگیهای بارز خانه تاریخی ناظران موقعیت قرارگیری آن در سایتی باارزش و راسته تاریخی بین عباسقلیخان تا خیابان نواب صفوی ۱۱ است.
فتحعلی شاه بهرسم سپاس از دوراندیشی اسماعیلخان، هموزنش به او طلا اهدا میکند. این سردار، طلاها را صرف ساختن سنگاب حرم رضوی میکند.
آجرهای نقشدار در نمای بنای خانه تاریخی پریشانی و شیوههای اجرای متنوع آنها، نشانگر ذوق سرشاری است که هنرمند معمار در اجرای ساختمان بهکار گرفته است
خانه اردکانیان دارای دو قسمت تابستاننشین در جنوب و زمستاننشین در شمال است. در قسمت زمستاننشین پهنای اتاقها کم است و علتش این است که آفتاب تا انتهای عمق اتاق نفوذ کند.
یکی از آثار مهم هنری موجود در صحن نو، کتیبههایی است که برای ایوانها و با خط بسیار زیبای محمدحسین شهیدیمشهدی ساخته شده است.
خانه کرمانی در حدود ۹۰ سال قبل در دوره قاجاریه بنا شده است. مالک و سازنده بنا به گفته آقای کرمانی، مالک کنونی آن، شخصی یهودی بوده است. این ملک حدود ۵۰ سال قبل از شخصی یهودی خریداری شده است.
خانه ناظران بهدلیل مراقبتهای مناسب صاحبان خانه و همچنین برای جذب مسافر در اغلب اوقات وضعیت مطلوبی داشته و دارد.