خیابان ولیعصر یکی از معابر اصلی محله طرق است که ورودی آن از بولوار شهید ساعی شروع میشود و به خیابان شهید رجایی در محله زارعین (ایوان طرق) میرسد. این خیابان با طرح تعریض در حال حاضر حالت دندان موشی پیدا کرده و بهسازی آن در انتظار عقبنشینی تمام املاک است. همچنین آسفالت، پیادهرو و مبلمان شهری آن در گرو تعریض خیابان بلاتکلیف مانده است.
تاریخ پزشکی اطفال شهرمان با اسم «حسین سامیراد» گره خورده است. پزشکی که اولینهای بسیاری را برایمان رقم زده است، اما چهره گمنامی در مشهد دارد و هیچ کجا نامی از او دیدهنمیشود. اولین متخصص بیماریهای کودکان، مؤسس درمانگاه رازی، مؤسس انجمن تعاون بهداشتی برای مبارزه با بیماری سفلیس، رئیس هلال احمر مشهد، رئیس انجمن حمایت از جذامیان مشهد و...
از آنجا که دکتر شیخ به واسطه کارهای خیر فراوان نزد مشهدیها مشهور است و بیمارستانی ویژه کودکان نیز به نامش نامگذاری شده؛ برخی تصور میکنند او اولین متخصص اطفال در مشهد بودهاست؛ اما اطلاعات ما نشان میدهد دکتر حسین سامیراد را باید اولین پزشک متخصص اطفال مشهد دانست.
کوچه شهید حسنی در محله رضائیه از معابر مهم و کلیدی این محدوده است. این کوچه از میانه محله و در کنار دیوار راهآهن آغاز میشود و تا بولوار ولایت ادامه دارد. از این کوچه، هم شهدای زیادی برخاستهاند و هم قهرمانهای ورزشی در آن پرورش یافتهاند. خانواده شهید سیدعباس حسنی از سالهای دور در این محله و کوچه ساکن شدهاند. هممحلهایها میگویند در وصیتنامهاش نوشته که دلش میخواهد همانند آقا ابا عبدالله الحسین(ع) بدنش تکه تکه شود و به شهادت برسد که همانطور شده و به آرزویش رسیده است.
کوچه شهید ناظم تقوی شش بافت فرسوده و کهنه دارد. این محدوده قدیمها بافت روستایی داشته است و هنوز خیلیها از ارباب و داروغه حرف میزنند. چند باغ با دیوارهای گلی به خانهها تکیه زدهاند و شاخههای بلند درختان بر کوچه سایه میاندازد. بافت غیراستاندارد این معبر مشکلاتی برای ساکنان ایجاد کردهاست، از جمله سرریز ناودانهایی که فاصلهشان تا زمین زیاد است و رفتوآمد در بارندگی را سخت میکند.
کوچه آیتالله عبادی84 بعد از جنگ به نام شهید محمدجواد غلامی مزین شد. این کوچه در محله ایثارگران تا قبل از پیروزی انقلاب به کوچه «خوشبین» معروف بود. به گفته قدیمیهای محله تا نیمقرن قبل این کوچه و کوچههای اطراف بیابان بوده است. یک کوره آجرپزی و یک مرغداری در سمت راست کوچه از سمت بولوار عبادی، تنها آبادیهای کوچه خوشبین در گذشته بوده است. جوی آب هم در راسته دیوار کوره آجرپزی همیشه روان بوده است. این کوچه سه شهید دارد. شهیدان الدی، غلامی و قدرتی شهدای کوچه هستند.
«ممتحنالدوله»، از رجال ناصری، در باب ورود کبریت به ایران نوشته است: «اولین دفعه که کبریت به ایران آمد، شخصی به نام اسماعیلآتش، کبریتها را در دست میگرفت و فریاد میکشید با آتش، آتش درست میکنم.» آری، درست شنیدید با آتش، آتشدرستکردن در آن سالها برای ایرانیان آنچنان آشنا نبود اما بازار کبریت وارداتی برای اعیان و اشراف داغ داغ بود و ایران، مشتری پروپاقرص کبریت اتریش، سوئد و روسیه. سالها بعد ولی بالاخره نخستین جرقههای احداث کارخانه کبریتسازی درایرانِ سال 1276خورشیدی زده شد و با کمک سرمایهگذاران روسی، نخستین کارخانه کبریتسازی درکشور پا گرفت.
سرسبز و دلباز و باصفا، همه آن چیزی است که میشود درباره معبر اقدسیه21 بر زبان جاری کرد. کوچهای با آپارتمانهای شیک و نوساز که بیشتر بافت جمعیتی آن را زوجهای جوان و تحصیلکرده تشکیل میدهند. بافت تجاری محله اقدسیه21 هم بسیار پر و پیمان است و همه نیازهای یک خانواده را برطرف میکند، از میوهفروشی و سوپرمارکت تا رستوران، خشکشویی، قصابی و... بافت مسکونی اقدسیه21 تقریبا کامل است و از زمینهای بزرگمقیاس خاکی که در بیشتر معابر منطقه شهروندان را آزار میدهد، خبری نیست.
سالهاست قدیمیها از این گذر کوچ کردهاند، اما اهالی با پیشینه سکونت سیساله میگویند که در گذشته به این کوچه تبرک میگفتهاند؛ کوچهای که در نقشههای سال1333 مشهد دو معبر تاجرباشی و نایبالتولیه را به هم متصل میکرده و اکنون میان بهجت3 و بهجت7 راه کشیده است. ویژگی خاص این کوچه حضور دو عالم در آن بوده است که اکنون ساختمانهایشان هست، ولی خودشان به رحمت خدا رفتهاند.
شاید مهمترین ویژگی خیابان سرافرازان۹ این باشد که از دانشآموز تا دانشجو و از کاسب تا کارمند در آن رفتوآمد دارند. ویژگی دیگر آن وجود کال آبی است که از سمت جنوب، خیابان را قطع میکند و به سمت شمال میرود. البته روی کال در محل تقاطع آن با خیابان سرپوشیده است. یک مرکز تجاری در ابتدای خیابان و مرکز تجاری دیگری در میانه آن شکل گرفته است تا این خیابان را به یکی از مراکز مهم محله چهارچشمه تبدیل کند.
همانند بسیاری از خیابانهای قدیمی مشهد این کوچه نیز مزارع و باغ بوده و با ساختوسازهایی که شکل میگیرد معنای خیابان پیدا میکند. خیابان امام خمینی50 در بین مردم به کوچه پست معروف است و دلیل این موضوع قرار گرفتن ادارهکل پست خراسان رضوی در این معبر است. به گفته قدیمیها در گذشته به کوچه پست و تلگراف شناخته میشده است، کوچههای فرعی تا چندی قبل به نام شهید محمود تولائی بود اما از ابتدای امسال کوچهها نیز به نام پست تغییر یافته است.
کوچه حر38 یکی از معابر باریک و پررفتوآمد محله اروند در شهرک شهید رجایی است و انتهای آن به یکی از کوچههای خیابان اروند (اروند 19) میرسد. اهالی کوچه اغلب قدیمیهایی هستند که گذشتههای دور این معبر را به خاطر دارند. روزهایی که اینجا پر از زمین زراعی بوده است. بعد از آن هم تک و توک ساختمانهای مسکونی در معبری خاکی ساخته میشود تا اینکه 26سال پیش با آسفالتشدن کوچه، ساختوساز خانهها سرعت میگیرد و اهالی بیشتری ساکن این معبر میشوند.
گذرهای باریک اطراف حرم مطهر اندک نشانه ها از هویت ارض اقدس را در خود زنده نگه داشته اند. کوچه کشمیری ها یکی از همین نشانه هاست که در سالروز استقلال پاکستان به سراغش رفته ایم؛ قومی که روزگاری در مشهد همسایه ما و مجاور امام مهربانی ها بوده اند و در حد توانشان، چرخ تجارت شهر را می چرخانده اند.
خیابان شهید حامد برادران از معابر قدیمی محله دروی است. به نقل خیلی از ساکنان، جمعیت محله دروی ابتدا شامل سی خانواده میشد. مراکز تجاری متعدد که بهتدریج در محله پا گرفت، معبر شهید حامد برادران را شلوغ و پرتردد کرد. نام این خیابان در طول چهار دهه اخیر چندین بار تغییر کرده است. ابتدا به کوچه مسجد جامع معروف بود. بعدها نامهای اویس قرنی، رسالت 55 و شهید شاکری نیز بر آن نشست.
کوچه شهید قرنی16 یا کوچه شهید جواد اکبری در محله سعدآباد واقع شده است. آنطور که در خاطر قدیمیهای کوچه ماندگار است این معبر پیش از دهه60 به کوچه «خوش» و سپس به «کوی سوزنچی» معروف بود. بعد از انقلاب بولواری که کوچه در آن قرار دارد به نام شهید سپهبد قرنی نامگذاری شد و این کوچه نیز به نام شهید قرنی16 پلاک شد. سپس با شهادت سرباز وظیفه جواد اکبری نام این شهید نیز زینتبخش کوچه شد.
خیابان شهید فلاحی4 که با عنوان بولوار برادران شهید حسینی نامگذاری شده است یکی از معابر اصلی و پرتردد در محله لشکر است. این خیابان که جزو اولین خیابانهای ساختهشده در محله لشکر و محدوده قاسمآباد است بهدلیل استقرار چند مرکز مهم شهری، روزانه محل رفتوآمد بسیاری از شهروندان از مناطق مختلف است. یک ویژگی دیگر این معبر که آن را بااهمیت میکند، راه داشتن به بزرگراه آیتا... هاشمی رفسنجانی است. به همین دلیل این معبر مسیر میانبر خودروهایی است که میخواهند از قاسمآباد بدون طیکردن بزرگراه امام علی(ع) به بزرگراه آیتالله هاشمی رفسنجانی برسند.
کوچه آیتالله خزعلی3 یا کوچه روشن که میان دو مسیر شوکتالدوله و مسیر تازهتأسیس آیتا... واعظطبسی قرار دارد، یک راه گذر قدیمی بهسوی حرم مطهر رضوی است که هویتی دیرینه دارد، اما اکنون جز نامش عناصر زیادی از آن باقی نمانده است. پیشترها مرد متمولی به نام حاجیروشن در این محله ساکن بوده که این معبر به اعتبار او معروف شده است. یافتن افراد ساکن و قدیمی در این کوچه مانند دیگر کوچههای نزدیک به حرم دشوار است.
ابتدا و انتهای کوچه شهید رضوی24 دو ویژگی هویتی مهم دارد که در آدرسدهی کمک زیادی به شهروندان میکند. ابتدای این کوچه درست روبهروی ورودی هتل پردیسان قرار دارد و در انتهای آن ( در آن سوی بولوار پیروزی) تپه وفا و سیمرغ معروفش چشمنوازی میکند. با وجود ظرفیتهای مختلفی که در این کوچه وجود دارد، از قبیل بوستان و استخر شنا، کوچه شلوغ و پررفتوآمدی نیست و آرامش محله قدیمی رضاشهر را در آن میتوان یافت. سمت چپ این کوچه به نسبت طولانی و بلند را تقریبا تا انتهای دیوار شرکت سهامی آب منطقهای خراسان رضوی تشکیل میدهد.
خیابان امام خمینی(ره)95 آخرین خیابان در محله امام خمینی(ره) است که در جوار پایانه انقلاب قرار دارد. این خیابان از سمت ثامنالائمه باز است، اما طرف دیگر آن بنبست و مکانی مناسب برای تعمیرکاران خودرو شده است. مهمترین ویژگی این کوچه اتحاد اهالی آن است که این روزها در مناطق دیگر کمتر به چشم میخورد. ساخت و بهسازی مسجد حضرت رسول(ص) و برگزاری برنامههای مذهبی همه به همت اهالی محل برگزار میشود.
کوچه شهید بابانظر ۵۰/۱ از فرعیهای شناخته شده محله شهید آوینی در منطقه ۵ است؛ میانبری که بازار بزرگ و مجلل ملل در ابتدای آن قرار دارد و باعث شده نام این معبر به کوچه ملل معروف شود.
کوچه ارشاد9 به نام برادران نوربخش مزین است. قدمت این کوچه با آپارتمانهای ششصد دستگاه گره خورده است. درست سمت غربی این آپارتمانها کوچه ارشاد9واقع است. تا دهه70این کوچه پر از زمین بایر و رهاشده بود اما به مرور ساختمانهای مهمی چون جهاد کشاورزی، مدیریت منابع آب منطقهای، سازمان تأمین اجتماعی اداره کل استان خراسان، سازمان صنعت و معدن خراسان ساخته وافتتاح شدند.این کوچه به دلیل داشتن ساختمان های اداری، صبح تا ظهر جوش و خروش بیشتری دارد و عصرها تنها مردم ششصد دستگاه برای ورزش و پیادهروی در این کوچه رفت و آمد دارند.