تقریبا همه کوچههای قدیمی مشهد دارای فرعیهایی هستند که سرنوشت تعدادی از این فرعیها هم به بنبست رسیده است. شاید بتوان فرعی «خندق۲۳» (توحید۲۳) را تنها کوچه بافت قدیم شهر لقب داد که هیچکدام از فرعیهایش بنبست نیستند.
حدود ۱۸۱سال پیش، خدربیگ، در فاصله ششکیلومتری باروهای شهر مشهد بهعنوان منزلگاهی تلقی میشد که کاروانهای تجاری قادر به اتراق موقت در آن بودهاند. این قلعه چنان مستحکم بود که میشد روی آن بهعنوان مکانی امن حساب کرد.
کوچه ثبت کوچهای بنبست است که نخستین اداره ثبت مشهد و خراسان، خوابگاه دخترانه مطهره، موسسه خیریه عمید صفوی، حوزه علمیه خواهران، پایگاه بسیج خواهران، خانه اشرافی بینشها، حسینیه بجستانیها را در خود جای داده است.
روستای چهاربرج بهعنوان یکی از ۱۶ هسته جمعیتی محدوده تاریخی توس، سال ۱۳۹۲ به شهرداری منطقه ۱۲ الحاق شد و محله چهاربرج نام گرفت. این محله قدیمی و پررفت و آمد، در مسیر آرامگاه فردوسی است.
محمد زارع تعریف میکند: انتهای اروند۶۰ جوی آبی بود که از پشت مدرسه آزادی به زمینهای زراعی میریخت. در کل زمستان، این آب یخ میزد و شبیه سرسره میشد. بعداز مدرسه با بچههای اینجا سرسرهبازی میکردیم و یکی از تفریحاتمان همین بود.
پدران و مادارن کوچه امیرآباد ۳۶، در سالهای دفاع مقدس، ۷ شهید را که با هم دوست بودند تقدیم میهن کردند.
کوچه شهید طاهری ۸ واقع در شهرک حجت (شهید درودی ۷) کوچهای بنبست است و بهگفته قدیمیها سابقه سکونت در آن به پانزده سال قبل بازمیگردد. بیشتر ساکنان اینجا، سابقه ۱۰ تا ۱۲ سال سکونت دارند.
وارد خیابان آموزگار شهیدرجایی ۳۷ که شوید، چشمتان از بین ساختمانهای سربهفلککشیده به یک فضای سبز روشن میشود که به وقت بهار و تابستان زیبایی را به این معبر شهری هدیه میکند. اولین سکونتها در این معبر از حدود چهاردهسال قبل آغاز شده است.
تقیآباد در میان مزارع مشهوری مانند الندشت و دستجرد، موقعیت کاملا مستقلی داشت. در اسناد، از این مزرعه بهصورت مستقل نام برده شده است. قدمت بخش مهمی از این اسناد به دوره قاجاریه برمیگردد.
محبعلی اسدی میگوید: خیلی از این خانهها را خودم ساختهام. هیچوقت هم صحبت پول به میان نمیآمد؛ هرچه همسایهها دستمزد میدادند، میگفتم خدا برکت. آنهایی هم که دستوبالشان تنگ بود، هیچ؛ فیسبیلالله کار میکردم.
کوچه یغما یا عبادی ۱۲ مانند کوچه دکتر شیخ یا پشت بهره سراب در دورهای مانند یک مسیر شریانی عمده شهر عمل میکرد. این کوچه اکنون بهعنوان یکی از مسیرهای پشتیبانی ترافیکی شهر استفاده میشود.
محمودعبدی تعریف میکند: تا پنجاه سال پیش، زمینهای روستای مهدیآباد با قناتی آبیاری میشد که از کنار مسجد میگذشت و نمازگزاران با آن وضو میگرفتند و معتقد بودند این آب باعث برکت مزارع و باغات آنها میشود.
یکی از مهمترین هویتهای محله کوی سلمان، گودال فخار است. گودالی عظیم در نزدیکی میدان میرزاکوچکخان و در حاشیه بولواری به همین نام که حدود ۷ متر عمق دارد و با ۲۱ پله از حاشیه خیابان جدا میشود.
سجادیه سومین محله کوچک مشهد است که تنها ۳۶ هکتار وسعت دارد و بیش از ۵ هزار و ۳۰۰ نفر را در خود جای داده است. به طور متوسط در هر هکتار محله سجادیه ۱۴۷ نفر سکونت دارند که حدود ۲ و نیم برابر میانگین شهری است.
پنج رفتگر نمونه محله کوشش در پایان حرفهایشان درخواستی را با لبخند میگویند که به نظر میرسد حرف دل همه آنهاست: اگر این مطلب چاپ شود، ما را به کربلا میبرند؟
به نوشته مهدی سیدی، مزرعه سرگود بین بولوار طبرسی و جاده مشهدـ سرخس، بیرون دیوار شهر، نزدیک گودال خشتمالهای بعدی و بوستان وحدت فعلی بوده است که اکنون در محدوده محله جلالیه قرار دارد.
محله رضائیه که فاصله کوتاهی تا بارگاه منور رضوی قرار دارد، از قدیم به خاطر نزدیک بودن به حرم امام رضا (ع) یکی از محلهای مورد علاقه سکونت زائران و مجاوران بوده و به همین خاطر هم بعد از انقلاب رضاییه نامیده شده است.
محله مهرآباد تلفیقی از دو مزرعه قدیمی «مهرآباد» و «خدربیک» است. گرچه مزرعه خدربیک از لحاظ پیشینه تاریخی قدیمیتر است، مزرعه مهرآباد معروفتر بوده است. این مزرعه قدمتی دستکم صد و سی ساله دارد.
زکریای ۸ کوچهای در محله رضاشهر است که بخشی از کاربری آموزشی محله در آن قرار دارد. در این کوچه ششمتری سه کاربری آموزشی و متنوع هنرستان، دبیرستان و دبستان قرار دارد که هر سه آنها دخترانه هستند.
یک استخر بزرگ در میدان سرلشکر مظاهری بود که به آن سیلبند میگفتند، خیلیها برای شنا به اینجا میآمدند، غافل از اینکه این استخر مانند باتلاق آدمها را در خودش فرومیکشید. سال ۱۳۷۵ چهارجوان اینجا غرق شدند.