کوچه دانشآموز۲۹ که از بولوار دانشآموز تا سیدرضی کشیده شده است، هیچ شباهتی به گذشتهاش در دهه ۵۰ و ۶۰ ندارد. در آن، نه خبری از خانههای پانصدمتری ویلایی هست و نه کوچههای خاکی که در پاییز غرق در گلولای بود.
حاجاحمد چشمهنور از نخستین ساکنان محله زیباشهر میگوید: آنزمان آستانقدس قطعات ۲۵۰ متری زمین را در این محله به کارمندان واگذار میکرد؛ زمینهایی در بیابانی پر از تپه و پستی و بلندی که تنها دلیل سرمایهگذاری در آن، وعده ساختهشدن بزرگترین پارک شهر بود.
این گزارش درباره یکی از کهنسالترین مزارع اطراف مشهد که فقط نامی از آن باقی مانده است. قدیمیترین اسناد موجود درباره مزرعه زرگران مربوط به دوره صفوی و عهد شاهعباسیکم است.
محبوبه بلوچپور از سال۸۰ از تربتحیدریه به مشهد کوچ کرد. طولی نکشید که حس غربتی که داشت، به حس تعلق تبدیل شد. مشتری خدیجهخانم، لوازمتحریرفروش محله شد و با خانم حسینی، بقال محله دوست شد. طی این مدت، بلوچپور روند آبادانی محله را از نزدیک نظارهگر بوده است.
«خانه آشتیکنان» یکی از خانههای تاریخی بازارچه سراب است که از قلعوقمع روزگار، جان سالم به در برده و این روزها با همت خانواده نخعی، پدر و پسری خوشفکر تبدیل به خانه موزه در محله جنت شده است.
کوچه چهنو۴ که این روزها تابلوی «مهراندیش» بر دیوار آن نصب است، مسیر فرعیای بوده که اکنون به زائرپذیرهای کوچک و بزرگ اختصاص دارد، روزگاری محل سکونت دراویش بوده است.
بیشتر ساکنان اولیه محله کوثر، اساتید و دانشجویان دانشگاه فردوسی مشهد بودند که نزدیکی راه و دسترسی راحت به دانشگاه آنها را به این محدوده شهری کشاند و به رشد آن دامن زدند.
زمینهای خیابان لعل یا همان چراغچی ۳۸ در محله هدایت، در گذشته بخشی از ملک فتحآباد بود و توسط کشاورزان موردکشتوزرع قرار میگرفت.
قدیمیترین سند موجود و در دسترس برای مطالعه تاریخ قرقی، فعلا کتابچه تبادکان است. اما میتوان شواهد تاریخی نسبتا درخور اتکایی درباره روزگار پیش از عهد ناصری هم یافت.
کوچه شهیدضرغامی ۴ در محله کوی کارگران قرار دارد؛ کوچهای که از یک سو به خیابان شهیدسلطانی۳ ختم میشود و از سوی دیگر به چمن۳ متصل است. این کوچه، بخشی از بافت قدیمی روستای گلخطمی است.
غلامحسین سلامی تعریف میکند: آقای شهرتی همسایهمان و خانهاش نزدیک مدرسه بهادرزاده بود. او همراه همسرش ساندویچ خانگی و آلاسکا درست میکردند و به بچهها میفروختند.
محله نوفللوشاتو تا قبل از سال ۱۳۵۵ گندمزاری با چند جوی آب بود که از قناتهای رضاشهر سرازیر میشد و به باغ ملکآباد میرسید. اولین ساکنان خیابان نوفل لوشاتو، کارمندان آستان قدس رضوی بودند.
خیابان حر عاملی یک، بخشی از خیابان طویل موحدین و جزو محله حسینباشی است. اغلب خانههای این معبر قدیمی، هنوز ویلایی است. این خیابان در گذشته به راسته سماورسازی معروف بود.
وحید عباسیان تعریف میکند: خیابان صاحبالزمان (عج) فعلی آن زمان بهسمت خیابان دانشگاه بنبست بود و این کوچه سیصدمتری که قبل از دهه شصت «مشاق» نام داشت، محل بازی ما بچهها و نوجوانان محله بود.
حسن صفری ساکن نقطهای شد که حالا بخشی از معبر جلالآلاحمد ۴۸ است، میگوید: سالی که من در اینجا زمینی خریدم، بهجز خانه سر نبش و ملک کناری آن، خانه دیگری نبود.
علی زندشانقی اولینبار بهعنوان تکنسین تأسیسات به این محله آمد و تحتتأثیر آبوهوای خوب و جنگل زیبایی که نزدیک محله بود، قرار گرفت به همین خاطر بعداز ازدواجش در سال ۵۴ ساکن این کوچه شد.
اسناد موجود نشان میدهد که کوچه «مهرآیین»، در سالهای میانی سده۱۳خورشیدی، مسیری شناختهشده در بین مردم شهر بوده است و قدمتش حداقل به سالهای نخست حکومت قاجارها بر ایران میرسد.
هویت محله هنرستان به دارالفنون و هنرستانهای قدیمی آن است. هنرستانهای فنی و حرفهای طالقانی، شهید کاظمیان و هنرستان کشاورزی یوسفی از قدیمیترین هنرستانهای تاسیس شده در جنوب غربی مشهد است.
روستاهایی که ازقضا قدمتی باستانی دارند، در مشهد مستحیل و به کوچهها، محلهها و خیابانهای آن تبدیل شدند، آنچنان که مشهد تا دو دهه قبل، بالغ بر صد روستای کهن یا کمسال را در خود حل کرد.
کوچه وحید ۶/ ۱۱ ، از کوچههای باقدمت محله وحید به شمار میرود. مدت سکونت بسیاری از ساکنان آن، از سه دهه فراتر رفته است و این همسایگی دیرینه، فضایی همدلانه را با محوریت مسجد حاکم کرده است.