ریل راهآهن نزدیک خانه، خاطرات بسیاری برای ما ساخت. در نوجوانی یکبار متوجه شدم پیرزنی صدای سوت قطاری را که نزدیکش میشد، نمیشنود. با عجله رفتم و او را هل دادم. از روی ریل به آن سو پرت شد و خوشبختانه جان سالم به در برد.
مریم عباسی ۹سال بیشتر نداشت که همراه خانواده از محله مصلی به پورسینا کوچ کردند. آن زمان، محله شکل امروزی را نداشت و خبری از بافت تودرتوی خانهها و معابر شلوغ نبود و تا چشم کار میکرد، زمین خالی و خاکی در اطراف دیدهمیشد.
کوچه میثم شمالی۱۲ در محله رده از آن دست معابری است که در طول دستکم دو دهه اخیر، تغییر چندانی به خود ندیده است. تبدیل معدود منازل ویلایی به چندطبقه را میتوان تنها تغییر چشمگیر در بافت مسکونی متراکم این کوچه دانست.
قدمت خیابان بهاران به حدود ۵۵سال پیش بازمیگردد. حدود چهلسال آستانقدس بخشی از زمینهایی را که در این محدوده داشت، به کارکنان خود و برخی سازمانها واگذار کرد. قدیمیها این محدوده را با نام «بند دال» میشناختند.
بخشی از تاریخچه محله کشاورز با قلعه ساختمان گره خورده است. وجه تسمیه محله کشاورز، وجود زمینهای کشاورزی آستانقدس رضوی در زمینهای اطراف محله است و به همیندلیل خیابان مرکزی محله، کشاورز نامگذاری شده است.
نیمقرن پیش، در خیابان دانشِ آن روزها ــ که امروز «علامه مصباح یزدی» نام دارد ــ پاساژی شکل گرفت که آرامآرام چهره یک محله را تغییر داد؛ «پاساژ بلور».
غدیر ۲۰، معبری فرعی واقع در خیابان وکیلآباد۶۱ است؛ مسیری که به کوچه موقوفات مرحوم حاجیزرگر معروف است. بناهای ساختهشده در این کوچه، زمانی، بخشی از باغ بزرگ حاجرضا مجاور زرگر، خیّر نامآشنای محله شریف، بوده است.
وقتی پا به کوچه شهیدیوسفزاده ۵/ ۶ میگذاری، محو تماشای سرسبزی و درختان تنومند آن میشوی. این محدوده در گذشته با نام شهرک آزادی بین مردم معروف بوده است، اما از دهه۹۰ به محله مهر مادر پیوست.
شهید خادم آرمون در زمانی که راهی جبهه جنگ شد ۱۴ سال داشت. او رزمنده قابلی بود و با آنکه سنی نداشت وصف رزمش در جبهه به گوش اهالی محل رسیده بود. مادرش میگوید در آرمانهای آرمون شهادت خواسته اصلی او بود.
مجتمع مسکونی غدیر، دوازدهسال قبل در امیریه ۱۸ ساخته شد. این مجموعه که ۵ بلوک و ۱۲۰واحد دارد و اولین مجموعه مسکونی معبر به شمار میرود، توسط شرکت پیمانکاری بهصورت مشترک بین چند ارگان دولتی احداث شده است.
رد پای خاطرات قدیم، هنوز هم در ساخت و معماری کوچه شهیدخاکزادی ۱۳ تازه است. بیشتر منازل این کوچه، مثل دیگر معابر محله گاز، ویلایی با نمایی منضبط، یکدست و دستنخورده هستند.
پوریا فهیمی در محله الهیه و در مجتمع «سامان» رشد کرد و حالا جوانی شده که به هر سمتوسوی محله نگاهی میاندازد، برایش تصویری قدیمی زنده میشود. او خاطرات بسیاری از میان حصارهای فلزی دورتادور سامان دارد.
کوچه مسلم شمالی۵ از خوشمنظرهترین کوچههای محله مسلم به شمار میآید. خانههای دوطبقه ویلایی با طراحی هماهنگ، درکنار درختان بلند و پرشاخوبرگ، فضایی دلنشینی را در این کوچه مهندسیساز به وجود آورده است.
صدف ۱۷ یکی از کوچههای قدیمی محله دانشجوست که از یک سمت به خیابان صدف و از سمت دیگر به بولوار شهیدسرلشکر خلبان شهیدابراهیم فخرایی منتهی میشود. در این کوچه، خانههایی با قدمت بیشتر از ۴۰ سال به چشم میخورد که بافت سنتی آن را پررنگتر نشان میدهد.
فاطمهسلطان خسروی و همسرش در دهه ۵۰، چهارمین ساکن محله زیباشهر بودند. این محله در گذشته، بیرون از شهر بود، اما پس از مدتی روی نقشه شهرداری آمد و مایه مباهات زیباشهرنشینها شد. فاطمه خانم میگوید: آنزمان نه بولوار امامتی بود و نه کوچه و خیابانهای آسفالت.
نوقان یکی از آن دو شهر است که دارالملک طوس را تشکیل میداده است و برای این دو شهر بیشتر از هزار قریه هست. طوس در زمان عثمان بن عفان فتح شده و در این شهر است قبر علی بن موسی الرضا و قبر هارون الرشید.
انتهای «تهخیابان» میدانی وجود داشت که در قدیم به میدان «اعدام» مشهور بود. قدیمیهای مشهد خاطراتی از اعدام قاچاقچیان، کرایه دوچرخه و موتور چوپا تا نقلخوانی درویشها در وسط میدان و معرکهگیری مارگیرها دارند.
خانه «خانقاه نعمتاللهی»، یکی از خانههای قدیمی و ثبت ملی شده شهر مشهد است. این خانه در بهمن سال ۱۳۸۲ ثبت ملی شد. این منزل فوقالعاده زیبا، قدیمی و خوشساخت شاهد رویدادهای مهم تاریخی مشهد در دوران رونق خودش بوده است.
کوچه شهید سوزنچی۳ از معابر شناختهشده در محله گوهرشاد است. آنچه در نگاه اول در این مسیر جلب توجه میکند، نظم و یکپارچگی نمای آپارتمانهای «فیروزه» در سمت چپ کوچه است که توسط بانک ملی ساخته شده است.
نقویه ۲، معبری فرعی در محله رحمانیه است که از خیابان نقویه آغاز میشود و تا بولوار مهدیه ادامه دارد. نکته جالب درباره نقویه ۲ این است که بر عکس اغلب مسیرهای شهری، اول فضاهای خدماتی آن شکل گرفت، بعد سکونت در آن رونق یافت.