آیتالله سیدعباس صدرحسینی، مفّسر قرآن و مدرس حوزه علمیه، ۴۸ سال پیش، پایهگذار خیریه محبانالحسین(ع) بود.
محله
پایین خیابان
محله پایین خیابان به دستور شاهعباس اول صفوی بهطول یک کیلومتر از حرم مطهر تا دروازه پایینخیابان ایجاد شد. از آنجا که بخش انتهایی خیابان اصلی شهر در این محله قرار داشت، مردم مشهد به این محله «ته خیابون» میگفتند. اکنون بسیاری از هتلهای معروف مشهد در پایین خیابان قرار دارد.
باوجود رواج نرمافزارهای مکانیاب، کم نیستند مسافران و زائرانی که هنوز شیوه سنتی آدرسگرفتن را بیشتر میپسندند و سراغ کسبه و رانندگان اطراف حرم میروند.
خیابان وحدت ۷ در نقشههای قدیم مشهد درست کنار دیوار شهر قرار دارد که زمینهایش بیشتر کشاورزیاند. این فرعی خیابان وحدت امروز بهدلیل اجرای طرح نوسازی از یک طرف به تسخیر ساختمانهای بلند هتلها درآمده است.
میگوید: کار معرق در حرممطهر از بینظیرترین و محکمترین کارها در کشور است. در اصفهان کاشی را با گچ میساختند که به همین دلیل مقاومت کمی داشت، در اینجا با زدن سیمان، مقاومتشان را زیاد میکردیم.
حاج احمد آقایی میرعرب آبادی سومین نسل از بیبی مسجدی میگوید: راز کار من که از بیبی به ارث رسیدهاست، شناخت گیاهان است. او همیشه میگفت راز بزرگ این دنیا در دل طبیعت است.
بزرگ خاندان نعیمآبادیها وقتی پایش به مشهد رسیده بود، ساکن کوچه حاجی رقیه شده و شروع کرده بود به ساخت چهارطبقه؛ این ساختمان «چهار آشیانه» نام داشت.
محمدرضا غفوریان، بچه کوچه حمام برق بازیگری است که اگر پدرش او را به دبیرستان نمیفرستاد، امروز او را نه در قامت بازیگر تئاتر بلکه در قامت یک خیاط حرفهای میشناختیم.
حاج مجید عجمی که در اخلاق نیکو در بازار امین شهره است، میگوید: وقتی کاسب، جنس فروختهشده را پس میگیرد، قلب مشتری شاد میشود و این شادی به فروشنده و کسبوکارش برمیگردد.
نادرشاهِ عاشق توسعه شهر و گسترش تجارت، تصمیم گرفت برای نخستینبار یهودیها را وارد مشهد کند تا این شهر توسعه یابد.
برای امنیت بیشتر، پشت دیوارههای شهر را گود کرده بودند بعدها در همین گودها مردم ساکن شدند و به کوچه پشت بهره معروف شد.
خانه تاریخی موسوینژاد مربوط به دوره پهلوی اول است. با توجه به موقوفه بودن آن، محل اسکان طلبههای حوزه علمیه مشهد شده است و «منزل طلبهها» خوانده میشود.
خانه تاریخی داروغه در محله پایینخیابان، راسته حوض مسگران، راسته بهادرخان یا شهید سالاریمقدم، کوچه یوسفخان واقع شده است.
درودیوار کاهگلی سرای تاریخی احمدیانیزدی در محاصره ساختمانهای بلند و نوساز است و بیشتر غرفههای طبقه دوم آن بهدلیل مرمتنشدن رو به خرابی رفتهاند.
محمد خرسندی، همه حرفش این است که دهها برابر سختیای که او دیده، خانوادهاش بهویژه همسرش چشیده است که ۷۷ ماه تنها روزگار گذرانده است.
قرائتخانه مسجد حاجآخوند با مساحت ۵۰ متریاش، هر روز میزبان جوانانی است که درسخواندن در مسجد را به کتابخانههای عمومی ترجیح دادهاند.
تاریخچه خانه تاریخی احمدیان بهعلت نبود کتیبه، چندان روشن نیست، اما باتوجهبه مستندات شفاهی و شیوه معماری آن میتوان گفت که قدمت این خانه به دوره پهلوی اول میرسد.
قدیمیها میگویند تا چندین سال پیش کتبیههایی در انبار بود که ثابت میکرد آبانبار وقف نوادگان میرزا علی اصغر الحسینی است، اما آنچه در کتب تاریخی آمده است، ساخت بنا را به نخستین سال سلطنت شاه عباس منسوب کرده است.
مدرسه مکرم اولین موقوفه محمود مکرم واقف مشهدی بود که در سال ۱۳۳۰ در محله عیدگاه بنا شد. او در طول ۷ سال دو مدرسه دیگر نیز ساخت.
محمود ضرابی، دربان قدیمی محله عیدگاه، سومین نسل از خانواده عطارباشیهای معروف مشهد است. او برایمان از زمانی میگوید که صابونپزهای اول محله عیدگاه دروازهداران مشهد بودند.
خانه تاریخی آل سیدان- معروف به سیدان- به دلیل پرشدن چاههای جذبیاش در بارندگیهای پاییز و گودبرداری غیر اصولی پروژه پشت خانه فروریخت.